Rok VII, nr 38 z 22 września 1996 r.

Zobacz, jak dzisiaj wyglądają Tatry!

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Nowotarżanka Klaudia Batkiewicz w maju br. zwyciężyła w konkursie na najpiękniejszą nowosądeczankę. Nagrodą była polisa ubezpieczeniowa w wysokości 50 mln starych złotych, którą miała ufundować firma Amplico. Od prawie pięciu miesięcy miss nowosądecczyzny oczekuje na nagrodę.

Miss na lodzie

1 maja br. w nowosądeckim kinie "Sokół" wybrano miss województwa nowosądeckiego. Została nią 20-letnia nowotarżanka Klaudia Batkiewicz. Niemal wszystkie gazety informowały wówczas o sukcesie młodej dziewczyny. Główna nagroda przypadła także Sylwii Stafińskiej z Wielogłowów koło Nowego Sącza, która do wyborów stawała jako kandydatka na miss nastolatek. Organizatorem imprezy było biuro organizacyjne Miss Polski we współpracy z Wojewódzkim Ośrodkiem Kultury.
Nagrodą za zwycięstwo była polisa ubezpieczeniowa o wartości 50 mln starych złotych ufundowana przez firmę Allfinanz, reprezentującą znaną firmę ubezpieczeniową Amplico, a dokładnie przez jej nowotarskiego przedstawiciela Piotra Paleja. Jeszcze w dniu wyborów Klaudia i Sylwia otrzymały ankiety, które kilka dni później wypełniły i wysłały do Warszawy.

Obiecanki - cacanki

Upływały kolejne miesiące i obie dziewczyny oczekiwały na nadejście nagród. - Dzwoniłam wielokrotnie do przedstawiciela firmy Amplico, Piotra Paleja. Po prostu nie mogłam się doczekać - opowiada Klaudia. - Któregoś dnia przyjechał do mnie z nową ankietą, tym razem PZU, o wartości 90 mln st. zł. Znowu została ona wysłana do Warszawy. Polisa do dzisiaj nie nadeszła. W następnej rozmowie z Piotrem Palejem dowiedziałam się, że prawdopodobnie nagrody nie dostanę.
Piotr Palej winą za całe nieporozumienie obarcza organizatorów wyborów w Nowym Sączu. Jego firma nie jest zadowolona z reklamy: nie było ich logo m.in. na folderach.
Balbina Wołongiewicz z działu promocji i reklamy Amplico Life w Warszawie twierdzi, że Piotr Palej nie ma prawa reprezentować jej firmy. - Jest on przedstawicielem Allfinanz - firmy pośredniczącej w zawieraniu umów Amplico i swoimi poczynaniami podważa reputację naszej firmy. Nie możemy brać odpowiedzialności za jego poczynania - dodaje.

Komu radość

Jak wytłumaczyć fakt, że Piotr Palej reprezentował firmę Amplico?
- To wszystko są pomówienia. My cały czas reprezentowaliśmy i reprezentujemy firmę Allfinanz i nie jest w naszym interesie reklamować Amplico, czy jakiekolwiek inne towarzystwo ubezpieczeniowe, tylko własną firmę - mówi sam zainteresowany. - Nasza firma zajmuje się sprzedażą polis różnych towarzystw. To organizatorzy przedstawili nas jako przedstawicieli Amplico. Jak uzgadnialiśmy telefonicznie z organizatorami - mieliśmy przekazać Miss Nowosądecczyzny i Miss Nastolatek polisę na sumę ubezpieczenia 5000 zł. Dopiero w dniu wyborów zauważyliśmy, że reklamy firmy Allfinanz nie ma na plakatach, folderach - po prostu nigdzie. Była to ewidentna wina organizatorów. Tak samo niedopatrzeniem było to, że nie podpisywaliśmy z nikim żadnych umów. Wszystko ustalone było na zasadzie ustnej umowy. Aby uniknąć dalszych nieporozumień i pomówień, Klaudia podpisała dokument potwierdzający, że nie rości już do nas żadnych pretensji. Nagrodę oczywiście dostanie. Nasza firma po tych wszystkich perypetiach zrezygnowała z oferowania nagród na jakichkolwiek imprezach.

Ja i tak wyjeżdżam

Innego zdania są organizatorzy wyborów miss nowosądecczyzny. - To prawda, przyjechał jakiś człowiek, który oświadczył że reprezentuje firmę ubezpieczeniową. Logo swojej firmy chciał na ksero powiększać z wizytówki do formatu afisza. Miał go później powiesić na sali kina Sokół. Dzisiaj ma do wszystkich pretensje - powiedziano nam w Wojewódzkim Ośrodku Kultury.
25 października Klaudię Batkiewicz czekają kolejne wybory. Tym razem Miss Polski. Ma nadzieję, że obejdzie się już bez tego rodzaju przygód. Po konkursie najprawdopodobniej wyjedzie za ocean, gdzie jest już jej chłopak. Otrzymała propozycję pracy w telewizji polonijnej w Chicago.

Ewa Zych

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

11 września Prokuratura Rejonowa w Nowym Targu skierowała do sądu wojewódzkiego akt oskarżenia przeciwko Halinie M. 37-letnia mieszkanka Szczawnicy, matka dwojga dzieci (dwu i dziewięcioletniego) została oskarżona o zamordowanie swego konkubina.

Nożem w serce

Halina M. spotkała Kazimierza G. trzy lata temu na Śląsku, gdzie odbywał kolejną karę pozbawienia wolności za kradzież. Po pewnym czasie zamieszkali razem w mieszkaniu Kazimierza w Szczawnicy. Jednak wspólne życie nie spełniło oczekiwań pani M. Nie pobrali się, gdyż Halina nie uzyskała rozwodu z poprzednim małżonkiem.

Znęcanie

Bezrobotny konkubin często wracał do domu pijany. Wtedy dochodziło do awantur, które nierzadko kończyły się pobiciem kobiety. Gdy był trzeźwy, znęcał się nad nią psychicznie - groził wyrzuceniem z domu. Dla Haliny M. było to poważne zagrożenie. Sama wychowała się w domu dziecka. Nigdy nie miała własnego kąta. Bojąc się kolejnych awantur i wyrzucenia z domu, pisała do różnych instytucji. Jej prośby kierowane do domów samotnej matki, gdzie chciała się schronić wraz z dziećmi, pozostawały wciąż bez odpowiedzi.
Rok temu, po kolejnej awanturze domowej, poroniła. Sprawa trafiła do sądu. Kazimierz G. za znęcanie został skazany na półtora roku... w zawieszeniu na trzy lata. Udręka kobiety trwała nadal.

Deską w twarz

23 czerwca tego roku, konkubin wraz ze swoim krewnym, pił w domu alkohol. Gdy wódki zaczęło brakować, zażądał pieniędzy od konkubiny. Jednak Halina, która musiała utrzymać dom i cztery osoby z zasiłków (otrzymywała 320 zł miesięcznie), odmówiła. W tym momencie rozwścieczony uderzył ją deską w twarz. Wychodząc dodał, że to jeszcze nie koniec... Wrócił po kilku godzinach jeszcze bardziej pijany. Od razu doszło do szamotaniny. W tym momencie kobieta nie wytrzymała - w zasięgu ręki znajdował się nóż kuchenny. Zadała tylko jeden cios - w samo serce. Śmiertelny. Nóż przebił serce i spowodował krwotok wewnętrzny. Jak stwierdził lekarz - zgon nastąpił w ciągu kilku minut.
W trakcie zeznań w prokuraturze oskarżona stwierdziła, że nie wiedziała, iż zabiła swego konkubina. Jednak wytarła nóż i wyrzuciła go do paleniska, po czym starła ślady krwi z boazerii. Dopiero po kilku godzinach, gdy Kazimierz G. nadal nie dawał żadnych oznak życia, zadzwoniła po pogotowie. Lekarz stwierdził zgon, we krwi denata wykryto 1,6 promila alkoholu.

Uprzywilejowane zabójstwo

Halina M. początkowo nie przyznawała się do zarzucanego czynu. Twierdziła, że cios nożem zadała inna osoba. Nie została aresztowana. Jak twierdzi prokurator, pozostawienie dwójki dzieci bez opieki matki byłoby niehumanitarne. Dla kobiety była to również osobista tragedia.
Halina M. będzie przed sądem odpowiadać za spowodowanie zabójstwa. Za czyn ten grozi kara od 1 do 10 lat pozbawienia wolności. Zbrodnia była jednak dokonana pod wpływem silnego wzburzenia i częściowego ograniczenia poczytalności - tzw. Äuprzywilejowane zabójstwo". Z tego względu możliwe jest złagodzenie wyroku.

Józef Figura

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Zjazd Młodzieży Studiującej w Ludźmierzu

Nie przecinaj korzeni

29 września odbędzie się w Ludźmierzu spotkanie młodzieży studiującej z Podhala, Orawy i Spisza. Przy Zarządzie Głównym Związku Podhalan w Zakopanem powstanie też baza danych gromadząca informacje na temat studentów i absolwentów pochodzących z naszego regionu.
-Podstawowym problemem, jest coraz mniejsza liczba młodzieży studiującej, pochodzącej z naszego regionu. Obecnie jest ich mniej niż przed wojną. Stąd pomysł, by zebrać ich wszystkich, usłyszeć, jakie maja problemy, zachęcić, by pracowali dla Podhala, żeby ich prace dyplomowe wiązały się z regionem, a także stworzyć coś w rodzaju Älobbingu młodzieżowego" - powiedział inicjator tego spotkania, poseł Andrzej Makowski- Gąsienica.
Związek Podhalan wraz z Podhalańskim Związkiem Gmin będzie starał się zebrać informacje na temat ilości młodzieży studiującej, kierunkach i specjalizacjach. Przy siedzibie Zarządu Głównego ZP w Zakopanem powstanie też archiwum, do którego będą trafiały prace dyplomowe, tematycznie związane z Podhalem.
ZP i PZG będą w przyszłości pomagać też w wyborze tematu pracy, która mogłaby się przysłużyć np. samorządowi. ZP będzie też zbierał oferty i pośredniczył w znalezieniu pracy przez absolwentów wyższych uczelni, którzy zechcą powrócić do rodzinnych stron.
W planach jest też założenie fundacji na rzecz kształcenia młodzieży, która wspomagającej finansowo osoby, których nie stać na podjęcie studiów wyższych. Podczas ostatniego pobytu w Chicago, poseł A. Gąsienica- Makowski rozmawiał z władzami tamtejszego Związku Podhalan, które wyraziły wstępną aprobatę dla tego pomysłu i obiecały pomoc.
29 września - w dzień św. Michała w Ludźmierzu odbędzie się I spotkanie studiującej młodzieży. Zaproszenie dotyczy także tych mieszkańców Podhala, Orawy i Spisza, którzy w ciągu ostatnich trzech lat ukończyli studia wyższe. Spotkanie rozpocznie się od Mszy Św. o g. 11. Półtorej godziny później w ludźmierskim Domu Podhalańskim odbędą się ÄPosiady juhaskie". Rozpocznie je wykład ks. prof. J. Tischnera - ÄW poszukiwaniu tożsamości". W programie są też ÄBabcyne przykozy" Krzesnomatki Wandy Czubernat, a także spotkanie z burmistrzami i wójtami, przedstawicielami PZG i działaczami Związku Podhalan. O g. 14.30 rozpocznie się watra z poczęstunkiem, muzyką i wspominkami, a o g. 16.00 wystąpi rodzinna muzyka Trebuniów-Tutków z Białego Dunajca.
Wybór daty spotkania na 29 września nie jest przypadkowy. Jest to bowiem początek jesiennych redyków, a jak nam powiedział poseł A. Gąsienica-Makowski Ämłodzi idą na juhaskę do szkół".

Beata Zalot

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

"Te syćkie gorsety..."

Musisz mieć staroświecki gorset, taki jak Paliderka i do tego staroświecką bluzkę - powiedziała babcia Klementynka, kiedy przyszłam radzić się jaki ma być Ämój" strój góralski. I w wieku 92 lat siadła do maszyny, uszyła serdak i bluzkę, które do dziś wzbudzają zachwyt niejednej podhalańskiej gaździny.
Klementyna Fąfrowicz, bo o niej tu mowa, urodziła się 23 listopada 1893 r. w Polanach, w dzisiejszych Kościeliskach. Od najmłodszych lat Äsiadała do igły". Ojciec jej, Stanisław Fatla, był bowiem słynnym krawcem góralskich portek i cuch, mama Karolina (uczennica szkoły koronkarskiej im. Modrzejewskiej) tworzyła niepowtarzalne hafty parzenic. Mała Klementynka pierwsze kroki stawiała więc pod okiem rodziców.
Miała sześć lat, kiedy zaczęła uczęszczać do szkoły. Była to czteroklasowa szkoła w Kościelisku. Poza podstawowymi przedmiotami dziewczęta uczyły się haftu, szycia, cerowania, szydełkowania, dziergania dziurek, szycia obrąbków i zakładek. Oto co pisze o tamtych latach babcia Klementyna w swoim pamiętniku:
ÄDziało się to za czasów Franciszka Józefa, jego portret wisiał razem z mapą Galicji. Zawsze przed rozpoczęciem lekcji odmawialiśmy modlitwę. Ojcze nasz. Zaś na lekcji śpiewu uczono nas pieśni: Boże wspieraj, Boże ochroń nam cesarza i nasz kraj, tarczą wiary rządy osłoń, państwu jego siłę daj. Bo z Habsburgów tronem złączon jest na wieki Austrii los! Nasza nauczycielka, pani Rajcher, widząc moje zdolności, namawiała rodziców, żeby mnie posłali na dalszą naukę do gimnazjum, ale za to trzeba było płacić, a rodziców nie było na to stać. Rodzice skupowali grunty, rodzeństwa przybywało (...)"
W wieku czternastu lat Klementyna została przyjęta do pracowni stroju góralskiego w Zakopanem przy ul. Kościeliskiej - na naukę szycia. W owym czasie był to pierwszy i jedyny sklep z pracownią stroju góralskiego na Podhalu. Właścicielka, Rozalia Tatarowa, słynna zakopiańska krawcowa zwana po góralsku Äkatoniarką" miała cztery uczennice. Szyły spódnice, zapaski, katanki (damskie bluzki), kaboty (marynarki) i koszule męskie. Nauka Klementyny trwała 3 lata. Później Rozalia Tatarowa widząc zdolności młodej dziewczyny uczyniła ją swoją Äprawą ręką" i Klementyna zaczęła zarabiać.
ÄMoja szefowa - wspomina - używała mnie do wszystkiego, bo też byłam jej prawą ręką w pracowni i w sklepie, nawet niedzieli wolnej nie miałam. Pomagałam w sklepie, który w niedzielę był otwarty, bo gaździny w niedzielę przychodziły po zakupy. Moim obowiązkiem było wydanie zamówionego szycia i przyjęcie zamówień. Katoniarka przyjmowała pieniądze za sprzedany towar, albo zapisywała na książkę udzielane przez nią kredyty dla gaździn, które stale u niej ubrania kupowały. Dużo kobiet ze wsi z tego korzystało.
Klementyna przepracowała u Tatarowej 10 lat. Po wyjściu za mąż, za Andrzeja Fąfrowicza i 15 letnim pobycie w Maruszynie powraca do Zakopanego, żeby tu osiąść na stałe. Tu buduje na Blachówce swój dom, wychowuje sześcioro dzieci i dalej szyje góralskie stroje. Uczy też kroju i szycia młode dziewczęta.
Z biegiem lat Klementyna Fąfrowicz szyje najpiękniejsze damskie serdaki i męskie koszule. Ubiera m.in. wszystkich Wawrytków: Wojtka, Józka, Kubę i Jędrka, Äobsywa" nie tylko zakopianów, ale także górali z okolicznych wsi. Do dziś nosi się kaboty (męskie bluzy), które zaprojektowała po I wojnie światowej - Äcoby góral wyglądał zgrabnie".
W tym roku, 21 września minie piąta rocznica jej śmierci. Zmarła w wieku dziewięćdziesięciu ośmiu lat. Należała do Stowarzyszenia Twórców Ludowych, była Honorowym Członkiem Związku Podhalan, brała udział (w wieku 84 lat!) w występach zespołu ÄPOLONIARZE" z Kościelisk, urządziła na zaproszenie Muzeum Tatrzańskiego wystawę swych strojów góralskich. Była jedną z ostatnich która wiedziała, że kiedyś dołem spódnicy były co najmniej trzy rzędy taśmy wkoło! I kochała do końca swych dni

     "... te syćkie gorsety,
     spódnice i bluzki,
     koszulki i halki,
     zapaski, kozuski,
     toz to przecie syćko
     malowane lalki.
     Oko sie raduje,
     kie to wyobłapio
     bólu sie nie cuje
	  z radości by zapioł".

Fragment wiersza napisanego dla Klementyny Fąfrowicz przez Adama Doleżuchowicza.

Jaśmina Strzelecka

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Ochotnicy

IV

Miasto jeszcze spało, gdy w pełnym rynsztunku opuszczaliśmy rejon skoszarowania. Maszerowaliśmy już w hełmach zafasowanych dnia poprzedniego wraz z nabojami po sto sztuk na łebka. Zanim doszliśmy do linii okopów, na horyzoncie od strony Tatr pojawił się niemiecki samolot zwiadowczy. Jego załoga czuła się widać bezpiecznie, bo samolot leciał bardzo nisko, tak że widzieliśmy na jego płatach czarne krzyże rozpoznawcze. Po chwili znikł nam z oczu w pobliżu Gorców. Spiesznie zajęliśmy stanowiska w okopach.
Byli już w nich żołnierze innych plutonów naszej macierzystej 8 kompanii KOP.
Na razie nic szczególnego się nie działo poza tym, że pojawił się w jakiś czas po pierwszym samolocie, drugi zwiadowca, równie bezczelny jak tamten. I on uszedł bezkarnie, choć ze stanowiska karabinu maszynowego oddano do niego długą serię strzałów. Strzelaliśmy i my z naszych zwykłych karabinów. Może nie było to rozsądne, ale jakże mogliśmy przepuścić wrogi samolot i to lecący tuż nad naszymi głowami?
Mijały godziny, w napięciu oczekiwaliśmy na pojawienie się wroga. Co jakiś czas ktoś z miasta donosił wiadomości, a to że Niemcy zajęli już Czarny Dunajec, a to że nasi wycofują się spod Zakopanego i z rejonu Niedzicy. Nie były to wieści krzepiące tym bardziej, że coraz bliżej słychać było dudnienie strzałów armatnich, dochodzących gdzieś od strony Czarnego Dunajca, zwielokrotnione echem odbijającym się od gór. W godzinach popołudniowych kanonada wyraźnie się wzmogła i jakby jeszcze bardziej przybliżyła. Kiedy kanonada huczała już całkiem blisko, na torze kolejowym na skraju lasu, pojawił się niemiecki pociąg pancerny. Stalowe cielsko poruszało się wolno, jak gdyby rozglądało się za najbardziej smakowitym kąskiem.
- Wycofujemy się - padł rozkaz w okopach, podawano go z ust do ust na całej linii. Lufy naszych karabinów nawet nie zdołały się jeszcze rozgrzać, a my już się wycofujemy. Wyskakujemy z okopów i biegiem podążamy Ägęsiego" pod osłoną domów do centrum miasta, potem przez most na Czarnym Dunajcu, przynaglani przez stojącego za nim sapera, bo za chwilę - jak krzyczy - most wyleci w powietrze.
Zdążyliśmy, biegniemy polami zostawiając po lewej stronie szosę krakowską w kierunku Klikuszowej. Za chwilę usłyszeliśmy potężną eksplozję, to saperzy - po przepuszczeniu ostatnich żołnierzy - detonowali ładunki pod mostem.
Niestety jak się potem okazało, saperzy w pośpiechu robotę spartaczyli. Most został tylko uszkodzony. Poszukując po latach dokumentów wydarzeń z tamtych dni, odnalazłem w Archiwum Państwowym Nowego Targu protokół z posiedzenia Rady Miejskiej, odbytego w dniu 15 października 1939 roku, o godzinie 14.00. Oto jego fragment odnoszący się do dnia 1 września:
Ä/.../ około godziny 16.30 wkroczyły do miasta oddziały pancerne wojsk niemieckich, zajmując najpierw stację kolejową, a następnie posunęły się do śródmieścia, zajmując kolejno całe miasto. Tuż przed wkroczeniem wojsk niemieckich został wysadzony w powietrze przez oddziały policyjne most kolejowy, następnie podpalony most na ul. Waksmundzkiej, wreszcie częściowo wysadzony most betonowy na Czarnym Dunajcu.
Tak przed miastem, jak też w samym mieście żadnych walk ulicznych nie było, również oddziały wojskowe usadowione na Kowańcu nie stawiały poważniejszego oporu zwłaszcza, że nie posiadały żadnej broni przeciwpancernej ani artylerii.
W czasie wkraczania oddziałów niemieckich, wybuchł na ul. Ludźmierskiej obok zapory betonowej na Młynówce pożar, od rzuconej z niemieckiego czołgu bomby. Strawił kilka budynków mieszkalnych, mimo inwenterwencji Straży Pożarnej, której władze niemieckie zezwoliły wyjechać na ugaszenie pożaru".
Widzieliśmy ze wzgórza pod Niwą płonące budynki, wydawało nam się wówczas, iż płonie całe miasto. Nie było jednak czasu na zastanawianie się, która jego część była najbardziej zagrożona. Spoceni, zziajani, zmęczeni ostrym biegiem, dopadliśmy skraju lasu. Porucznik zarządził chwilę odpoczynku. Trwała zaledwie kilka, może kilkanaście minut.
Któryś z żołnierzy w pozycji półleżącej, wsparty plecami o tornister, którego zdjąć nie było wolno, chwalił się piękną, lśniącą szablą. Kiedy przebiegał ul. Szaflarską, po wycofaniu się z okopów, podbiegł do niego jakiś cywil i wcisnął mu w dłoń skrytą w pochwie szablę ułańską. ÄWeź - powiedział - mnie ona już na nic, wam się jeszcze może przydać".

V

Była już późna noc, kiedy zbliżaliśmy się w rejon Rabki, do miejsca koncentracji naszej kompanii. Tu znajdowało się dowództwo I pułku KOP, w którego skład wchodziła nasza kompania. Okazało się, że z pomocą wojskom walczącym na Podhalu przyszły oddziały kawalerii zmotoryzowanej. Wprawdzie niewiele nam to wówczas mówiło, jako że każdemu Polakowi z pojęciem kawalerii kojarzy się nieodmiennie ułan na koniu, władający wyśmienicie kilkumetrową lancą. Niemniej warkot Äkoni", ujarzmionych w stalowych pudłach, uznaliśmy za zjawisko wielce krzepiące, wyraźnie dodatnio wpływające na nasze nieco już nadszarpnięte żołnierskie samopoczucie.
Pod Ponicami przeszliśmy prawdziwy chrzest bojowy. Wczesnym rankiem, 2 września, znaleźliśmy się w okopach. Nie był to właściwie długi ciąg okopów, lecz pojedyncze głębokie doły odległe od siebie o parę metrów, mogące pomieścić kilku tylko żołnierzy w pozycji stojącej. Niestety, dość szybko wymacała nas niemiecka artyleria, potem czołgi i wreszcie karabiny maszynowe, siekące z krótkimi tylko przerwami.
Niemcy coraz celniej wstrzeliwali się w nasze pozycje, odgryzaliśmy się im wedle naszych możliwości, a były one w rejonie naszych stanowisk - raczej mizerne. W tej sytuacji nawet nie mogliśmy liczyć na opuszczenie naszych okopów, gdyby nawet padł taki rozkaz.
Pamiętam, jak znajdujący się w naszym dołku żołnierz czynnej służby wojskowej, a więc taki, który przeszedł już sporo ćwiczeń bojowych, nie wytrzymał nerwowo. W pewnej chwili zaczął grzebać po kieszeniach, odnalazł w nich jakieś zdjęcie i cały drżący bełkotał: Ä...Żegnajcie, już was nigdy nie zobaczę!". Chyba płakał, bo skulony na samym dnie okopu drżał jak liść osiki. Czyżby przeczuwał śmierć? Nie znałem jego nazwiska, nie wiem co się z nim stało, w każdym razie więcej już go nie widzieliśmy, chociaż szczęśliwie udało nam się wszystkim wydostać z pułapki w czasie jakiejś przerwy w kanonadzie.
Nieprzyjaciel parł naprzód wszystkimi swoimi siłami, których my - na szczęście - nie znaliśmy. Dowództwo, widać miało lepsze rozeznanie, bo szybkimi przerzutami żołnierzy raz po raz organizowało nowe punkty oporu. Niewyspani, zmęczeni do granic wytrzymałości nocnymi marszami, słabo orientowaliśmy się, gdzie wyznaczono nam nowe stanowiska bojowe. To zresztą nie było dla nas wtedy ważne. Obraz przebytych walk rysował się nam jaśniej dopiero z perspektywy dnia następnego, kiedy padały nazwy konkretnych miejscowości, gdy w chwili odpoczynku rozwiązywały się języki, a znajdujący się w pobliżu dowódca dzielił się swoimi uwagami i oceną sytuacji.
Potem były Spytkowice, Sidzina, Jordanów i góra Wysoka. Jak na dłoni widać było stąd posuwające się czołgi niemieckie, podobne do ogromnych żółwi. Jeden, dwa , pięć, dziesięć...Długi sznur sunących wolno, ziejących ogniem pancerzy, których warkot zagłusza wszystko, napełnia całą dolinę złowróżbnym chrzęstem i dymem. Za nimi wdzierają się na wzgórze jakby wielkie mrówki. To niemieccy żołnierze, kryjący się za stalowymi cielskami warczących maszyn.
Ä/.../ około godziny 15.00 artyleria niemiecka z nową siłą uderza na Wysoką. Pod osłona ognistego pancerza wyszło natarcie 200 czołgów i piechoty niemieckiej. W walce między Spytkowicami a Wysoką padło kilkunastu żołnierzy Obrony Narodowej, robotników i uczniów gimnazjalnych, ale natarcie rozpoznawcze Niemców zostało odparte. Również spod Chabówki z odcinka I pułku KOP nadchodziły uspokajające meldunki.
Następnego dnia około południa wyszła na Wysoką fala 150 czołgów. Teraz już nie wystarczyło bohaterstwo rozrzuconych w przedpolu żołnierzy i ochotników. Czołgi przejechały po ich stanowiskach, skierowały się ławą ku szczytowi góry. Dywizjon majora Żmudzińskiego kładzie zaporę ogniową. Szczęknęły działa pancerne, uderzyła znów artyleria. Zachwiała się ława pancerna. Najbardziej wysforowane czołgi zaczęły wykręcać dużymi łukami ku tyłowi i odpływać w dolinę. Obrona polska zniszczyła kilkanaście czołgów, zadała nieprzyjacielowi poważne straty
Owocem tej walki było około 50 rozbitych i dymiących czołgów. Własne straty też były znaczne. Padł wówczas, wśród wielu innych, major K. Żmudziński, ciężko ranny został kapitan J. Batorski, dowódca broniącej się na Wysokiej kompanii szkolnej 1. pułku KOP.
Tak w ogólniejszym zarysie widział zmagania wojsk walczących na Wysokiej i w rejonie tej góry - jeden z wyższych dowódców armii ÄKraków", Apoloniusz Zawilski, opisując w dokumencie wojskowym ÄOsłonę południowej flanki przed inwazją z terytorium Słowacczyzny". Oczywiście nie mógł znać nazwisk wszystkich żołnierzy, którzy zginęli w czasie tych walk. Tu jednak, między Spytkowicami a Wysoką, poległo sporo naszych żołnierzy, a wśród nich i jeden z bezpośrednich dowódców naszej 8. kompanii KOP - porucznik Rosik.

VI

Znów wczesnym rankiem okopujemy się pod Kasinką, niedaleko Mszany Dolnej, na pobliskiej górze. Tu każdy sam musi sobie wymościć własne stanowisko, wykopać indywidualne leże i możliwie najbezpieczniej osłonić je wybraną ziemią.
Po raz któryś z rzędu w ciągu kilku dni, mamy pełnić zadania strzelców górskich, czy coś w tym rodzaju. Słychać warkot zbliżających się samolotów. Niemcy to czy nasi...? Zadzieramy głowy ktoś krzyczy: nasi! Dostrzegamy biało-czerwone szachownice na skrzydłach samolotów. Nie ma wątpliwości - to nasi! Po chwili słychać potężne detonacje.
- Ale dają łupnia szwabom! - woła któryś z żołnierzy.
- Pewnie niedługo będzie koniec wojny - dorzuca ktoś inny.
- Francja jest już z nami! - usiłuje przekrzyczeć tamtych jeszcze inny entuzjasta.
- Anglia też - pada dodatkowe wyjaśnienie, tym razem już autorytatywne, bo z ust kaprala, zajmującego sąsiednie stanowisko.
Humory wyraźnie dopisują, choć to dopiero wczesny ranek i na dodatek nie wiadomo, czy tego dnia dowiozą jakieś jedzenie. Nie dowieźli, bo i jak zresztą mogliby dostać się na szczyt góry, do naszych stanowisk? Kuchnie odnaleźliśmy dopiero późnym wieczorem gdzieś na skraju lasu, kiedy głód i pragnienie doskwierały już wszystkim bez wyjątku.

VII

ÄDzień 3 września - przeczytałem po latach w jednym z dokumentów wojskowych, dotyczących wydarzeń wojennych na Podhalu - rozpoczął się znacznie korzystniej niż poprzedni. Zaraz o brzasku nad głowami obrońców przeleciała polska wyprawa bombowa w kierunku Tatr. 24 eskadra rozpoznawcza, składająca się z sześciu ÄKarasi", wykonała nalot bombowy na zgrupowania niemieckich czołgów pod Jordanowem i w rejonie Podwilka na ich tyłach. Równocześnie 31 eskadra rozpoznawcza armii ÄKarpaty" w składzie siedmiu ÄKarasi" zbombardowała kolumnę pancerną 4. dywizji lekkiej na szosie Nowy Targ - Chabówka"
My w tym czasie tkwiliśmy na stanowiskach w naszych dołkach strzeleckich, coraz to poprawianych, pogłębianych, osłanianych wyższym wałem ziemi. Słychać wreszcie znany nam już dobrze narastający huk motorów. Pojawiają się pierwsze niemieckie tankietki. To jeszcze nie czołgi z potężnymi, długimi lufami dział.
Skądś, nie wiadomo właściwie skąd, rozpoczyna się ostrzał artyleryjski. My, w rejonie naszych stanowisk mamy tylko zwykłe karabiny, no i oczywiście bagnety, ponoć budzące największy strach u niemieckich żołnierzy, kiedy dochodzi do walki wręcz. Gdzieś z boku, bliżej lasu, odzywa się karabin maszynowy. Niewiele może zdziałać, właściwie nie wiadomo po co strzela, bo wobec nacierającej masy żelastwa jest całkowicie bezradny. Gorzej, za chwilę milknie, pewnie zdradziwszy przedwcześnie swoją pozycję został celnym strzałem unieszkodliwiony.
Armatnie pociski coraz gęściej ryją ziemię wokół naszych stanowisk. Cała góra drży od detonacji, a my tkwimy bezradni w naszych norach.
Na lewym skrzydle, nieco poniżej naszej linii, sytuacja wygląda nieco inaczej niż u nas. Chłopcy walą ze swoich dział wokół Niemców, aż się kurzy. Co chwilę słychać pojedyncze - pach, pach...Przerwa i znowu - pach, pach! To działka przeciwpancerne skutecznie odszczekują się Niemcom. Na drodze płonie jakaś tankietka, widać wylatujących z niej żołnierzy. Jakby czekał na ten moment nasz karabin maszynowy, puścił serię po Niemcach i powalił ich na ziemię. Ale oto i drugi czołg niemiecki kręci się wkoło, dostał pocisk w samą gąsienicę.
Walka trwa, wzmaga się wymiana ognia. Pociski walą ze wszystkich stron. Wciskam się coraz głębiej w ziemię. Tak mi się przynajmniej wydaje, ale jest to tylko złudzenie, bo ziemia pode mną jest twarda, ubita. Lgnę jednak do niej, byle tylko być poniżej pocisków przelatujących tuż nad samą głową. Ucho jest jednak dostatecznie wprawione, wychwytuje wszystkie dalsze i bliższe bzykania kul.
Chwila ciszy i od nowa to samo! Ileż to już trwa ta strzelanina? Godzinę... dwie, pięć...?
Dlaczego, u licha, nikt tu się nami, na tym skrzydle nie interesuje? Dlaczego nie słychać żadnych rozkazów? A zwłaszcza tego jednego, chyba teraz już najważniejszego!
Nagle cała kanonada przenosi się gdzieś tam na prawe skrzydło. I wtedy dopiero pada rozkaz: - Opuszczać stanowiska, wycofujemy się!
Podbiegamy kilka kroków w górę, padamy... zagrzechotał karabin maszynowy... leżymy przyciśnięci do ziemi. Znów krótki skok za najbliższe zarośla. Jeszcze tylko kilkanaście metrów do lasu... Jesteśmy wreszcie poza zasięgiem ostrzału. Jest nas niewielu, zaledwie kilka grup żołnierzy, zdyszanych, umordowanych, w tej chwili niezdolnych już zrobić żadnego ruchu.
Nam się udało, ale gdzie jest reszta?
ÄNa ryglu Beskidu Wyspowego (Pcim, Kasina Wielka) toczyła się od świtu do nocy zacięta walka - odnotował w swej wojennej relacji major Stanisław Steblik, skierowany w 1939 roku do pracy w oddziale rozpoznawczym armii ÄKraków". /.../ Pod Kasiną Wielką terenu nie utracono, ale też nie zdołano odebrać nieprzyjacielowi rejonu Mszany Dolnej. Kontratak 10 brygady kawalerii, wykonany w godzinach porannych przez 24 pułk ułanów z dwiema kompaniami czołgów przy wsparciu batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza ÄSnów I", uprzedził niemieckie natarcie i doprowadził do opanowania najpierw wzgórza na południowy zachód od Kasiny Wielkiej, następnie grzbietu na północny wschód od Mszany Dolnej. Jednakże tutaj 4. dywizja lekka / mowa o dywizji niemieckiej / przeszła do przeciwnatarcia. Pierwsze jej uderzenie zostało odparte, natomiast drugie, poprzedzone silnym atakiem artyleryjskim i wykonane przez masę czołgów, odrzuciło zgrupowanie 24. pułku ułanów z powrotem na wzgórze na północ od Kasiny Wielkiej. Wzgórza te zostały wprawdzie utrzymane do końca dnia, lecz 4. dywizja lekka przez wzięcie Kasiny Wielkiej już teraz ostatecznie otworzyła sobie drogę na Tymbark."

VIII

Sytuacja na frontach musiała się wyraźnie pogarszać. Nie pamiętam, abyśmy w ciągu tych kilku dni, choćby tylko jeden raz, postąpili naprzód. Przynajmniej my, na naszym odcinku frontu. Podobnie jednak musiało być i gdzie indziej. Na wyznaczonych nowych miejscach zgrupowań spotykaliśmy żołnierzy zagubionych, z zupełnie nieznanych nam jednostek. Naszych samolotów już prawie nie widywaliśmy, za to znacznie częściej pojawiały się w górze czarne krzyże, zwiastujące wroga także od strony nieba. Jak gdyby nie było go pełno tu, na ziemi.
Zbliżające się samoloty wprowadzały istną panikę na zatłoczonych ludzkim mrowiem, drogach. Trzeba było wtedy czym prędzej uciekać, szukać schronienia za przydrożnym drzewem, w rowie, w łanie zboża, czy gdzie popadło. Piloci obniżali lot i wyżywali się w swym potwornym rzemiośle.
Szliśmy dalej, do miejsc nowej koncentracji: do Gdowa, Brzeska, Tarnowa. Łuny pożarów znaczyły drogę przemarszu wojsk niemieckich. Byli blisko, coraz bliżej, a my wciąż w odwrocie. Raz oddział topniał, kiedy indziej rósł liczebnie kiedy kierowano do niego żołnierzy z innych rozbitych jednostek.
Maszerujemy. Słońce praży, nogi odmawiają posłuszeństwa. Po kilkunastu dniach zmiennych losów żołnierskiej tułaczki, organizowani w coraz to nowych jednostkach, dotarliśmy wreszcie do Lublina, a dalej do Łęcznej, ni to wsi ni to miasteczka. Tu zaskoczyła nas najbardziej nieprawdopodobna wiadomość - dalej iść już nie ma gdzie! Wojska radzieckie przeszły naszą granicę, zajmują wschodnie rubieże Polski.
Był 17 września 1939 roku.

Czesław Morawetz

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Opisuję samo życie

Cała ta dziwna historia mogła zacząć się i zakończyć zupełnie inaczej. Wszystko na świecie jest umowne, poza zegarem. Odmierza czas każdemu sprawiedliwie, tak jak i starzenie się jest kwestią upływających lat, procesem ledwo zauważalnym. Najpierw jest się młodym, potem dojrzałym, ale trudno jest określić moment przejścia z jednego stanu w drugi. Wreszcie jest się starym i człowiek nie zdaje sobie sprawy, kiedy to nastąpiło. Tak twierdziła moja babcia, ale ja byłam jeszcze na tyle młoda, że nie przywiązywałam większej wagi do dawno wypowiedzianych słów. Życie było wciąż przede mną i nie bardzo potrafiłam sobie wyobrazić, że się kiedyś zestarzeję. Bardziej wierzyłam w to, ale także nie do końca, że muszę jednak w jakimś bardzo odległym czasie umrzeć.
Na razie siedziałam na drewnianych, rozchwierutanych schodach ogromnej, przeszklonej werandy z częściowo powybijanymi szybami, obrosłej pajęczyną i zagraconej, jak i całe wnętrze domostwa. (...)
Patrzyłam z zachwytem na Giewont.
Tak zaczyna się najnowsza powieść Krystyny Nepomuckiej ÄŚlubny welon", związana z Zakopanem nie tylko miejscem akcji, ale i tym, że właśnie tutaj powstaje.
Krystyna Nepomucka jest jedną z niewielu polskich pisarek, której książki znikają niemal natychmiast z półek księgarń. Jej ÄMiłość niedoskonała", ÄObrączka ze słomy", ÄFloryda story", czy wreszcie ostatnia, ÄSerafina i kochankowie" są książkami pokoleniowymi, czyli takimi, które przekazywane są jak rodzinna tradycja. Na jednych z targów książki czytelniczka poprosiła autorkę o dedykację dla swojej sześcioletniej córeczki. Gdy usłyszała, że nie jest to książka dla dzieci, odpowiedziała - wiem, ale ja się na tych książkach wychowałam. Przekazała mi je moja matka, teraz chcę podarować je mojej córce. W jednej ze szkół wprowadzono je nawet jako lekturę obowiązkową. Wbrew pozorom nie jest to tylko literatura kobieca. Ma także stałe grono czytelników, którzy doceniają przede wszystkim jej wyrafinowany język i specyficzne poczucie humoru.
Krystyna Nepomucka chcąc sprostać zapotrzebowaniu, wydaje dwie książki rocznie. Ale to tylko połowa prawdy. Gdy kończy powieść, rodzą się nowe pomysły. Już w listopadzie ukaże się kolejna książka - ÄDusza na skalpelu". Ta powieść-horror dzieje się w prosektorium w podziemiach szpitala. Jej bohaterką jest lekarka, anatomopatolog, specjalista od wykrywania trucizn, która w trakcie przeprowadzania sekcji zwłok wykrywa zbrodnię. Jest to też opowieść o ludziach, którzy zajmują się zmarłymi, o ich zabobonach, zwyczajach, pijaństwie i różnych związanych z tym historiach. Nawet jest w niej coś o nekrofilii opisane - jak zwykle w powieściach Krystyny Nepomuckiej - w sposób dramatyczny, ale i zabawny jednocześnie. Większa część powieści i ta najnowsza również, powstała w Zakopanem.
- Jej temat chodził mi po głowie od ładnych kilkunastu lat - mówi Krystyna Nepomucka - odkąd moja przyjaciółka opowiedziała mi o pewnym zdarzeniu sprzed wieku. Nie mogłam się jednak do niego zabrać, ponieważ miałam za mało dokumentacji, a część historii jest prawdziwa. Cała reszta jest oczywiście fikcją.
Przed laty, jeden z młodych architektów wybudował przepiękną posiadłość. Była to jego pierwsza praca. Miał w niej zamieszkać razem ze swoją uroczą narzeczoną sprowadzoną z Włoch. Nie pozwolił jej obejrzeć domu przed ukończeniem. Chciał ją sam przenieść przez próg w dniu ślubu, a całe wnętrze miało być dla niej cudownym zaskoczeniem. Wszystko było przygotowane. Ślub odbył się w drugi dzień świąt Bożego Narodzenia. Sypało śniegiem, górale przyjechali saniami z pochodniami i cały orszak ruszył wąską drogą, która wiodła od Polany Szymoszkowej, gdzie stała posiadłość, do kościółka jezuitów na górce. Ślub był uroczysty; panna młoda okutana w biały welon i kożuszek. Po ceremonii państwo młodzi siedli w pierwsze sanie. Było ślisko, śnieg, konie poniosły. Spadły sanie razem z końmi w dół. Panna młoda zmarła na miejscu. Zrozpaczony mąż wniósł ją na rękach w zakrwawionym welonie do nowego domu, a po pogrzebie wyjechał i nigdy nie wrócił. Nikt nie wiedział, co ię z nim stało. Rodzina z pokolenia na pokolenie przejmowała ten dom. Wreszcie zmarła ostatnia osoba z tej rodziny. Pozostał jedynie żelazny krzyż, który dzisiaj stoi z boku od głównej drogi. I tu zaczyna się moja historia.
- Jest to kolejna pani książka pisana w Zakopanem. Jak to się stało, że dopiero teraz akcja umiejscowiona jest tutaj?
- Przyjeżdżam tu rzeczywiście często. Uwielbiam góry. Właściwie już po wojnie zaczęłam chodzić z plecakiem; przeszłam całe Gorce, Beskidy, Tatry. Byłam nawet w Klubie Wysokogórskim, no ale tutaj pokonał mnie lęk przestrzeni. Góry są mi bardzo bliskie, a o takich rzeczach trudno mi pisać. Łatwiej jest wymyślać. Fikcja jest dla mnie czymś oczywistym, ja widzę obrazami. Muszę też zachować coś dla siebie. Jeżeli będę sprzedawać siebie po kawałeczku, nie zostanie nic dla mnie.
- Nie ma więc, tak jak wielu sądzi, w pani książkach wątków autobiograficznych?
- Nie da się ukryć, że w książce zawsze jest coś z autora, nie znaczy to jednak, że jest to autobiografia. Zawsze większość to fikcja. Osobiste są takie sprawy jak punkt widzenia świata, upodobania, echo spotkań z ludźmi. Zawsze autor przekazuje to w jakiś sposób. Gdy ukazała się książka ÄMałżeństwo niedoskonałe", nawet recenzenci pisali, że jest to powieść autobiograficzna, co nie było prawdą, dlatego że moi rodzice zmarli w czasie wojny, nigdy nie miałam dziecka. Podobnie reagują czytelnicy na spotkaniach autorskich. Nie chcą wierzyć, że moje życie jest inne. Pytają o zdrowie córki...
- Coś jednak musi powodować takie odczucia.
- Myślę, że to dlatego, że bardzo dbam o realia. Gdy miałam pisać o małym dziecku, to chodziłam do wszystkich moich przyjaciółek, które miały niemowlaki i patrzyłam jak się je przewija, jakiego koloru jest kupka, jak gaworzą, co się dzieje, co czują mamy. Z tego powstała cała historia.
- Ale chyba nie tylko. To jest też umiejętność stworzenia sugestywnej postaci.
- Wydaje mi się, że mam bardzo wyostrzony zmysł obserwacji. To mi nawet w życiu zawadza. Pamiętam jak w młodości całowałam się z chłopakiem, to rozglądałam się jednocześnie wokół - obserwowałam ludzi, odczucia moje i jego. To mi bardzo przeszkadzało w przeżywaniu tego, co się działo.
- Ale ten zmysł obserwacji pozwala także spojrzeć na drugą stronę medalu. Opisać sytuację taką jak ona jest i jednocześnie jej odbicie jakby w krzywym zwierciadle.
- Chyba coś w tym jest. Zawsze chciałam napisać taką mądrą, poważną powieść i nigdy mi się to nie udało. Starałam się walczyć z tym moim krzywym zwierciadłem i poczuciem humoru, ale pomyślałam sobie, że sama siebie nie przeskoczę, więc piszę tak jak piszę. Na szczęście trafia to do czytelników.
- Czy nie boi się pani być posądzoną o złośliwość?
- Złośliwa jestem jedynie w stosunku do siebie. Poczucie humoru nie ma nic wspólnego ze złośliwością. To jest tylko sposób widzenia świata. Moje postacie zawsze są fikcyjne. Na jednego mojego bohatera składa się kilka osób rzeczywistych. Z jednego biorę wygląd, z innego charakter. Może dlatego zdarza się, że ludzie odnajdują w nich siebie lub swoich bliskich.
- Czy były takie sytuacje?
- Oczywiście, że tak. Dostałam kiedyś list od jednej pani z Niemiec, która napisała mi, że w jednej z książek dokładnie opisałam jej życie. Podobne kłopoty mam z nazwiskami moich bohaterów. Wymyślam już takie niesamowite i zawsze ktoś się odzywa. Tak było z jedną z ostatnich książek, w której jeden z bohaterów nazywa się Zezuj. Długo myślałam na tym nazwiskiem, aż wreszcie wracałam kiedyś z Olsztyna samochodem, rozmyślałam nad powieścią i nagle po prawej stronie mignął mi drogowskaz - Zezuj 2 km - ucieszyłam się. Imię już miałam Tadeusz, nazwisko pasowało znakomicie. Książka się ukazała. Dwa lata później zadzwonił do mnie z płaczem mężczyzna, że żona chce się z nim rozwieść, że on nigdy nie był w Cieplicach, że nigdy nie miał romansu z żadną lekarką. Był to Tadeusz Zezuj. Prawdę trzeba zawsze podkoloryzować, dlatego, bo inaczej nie można jej przybliżyć. Szara wydaje się nieprawdziwa.
- A potem fikcja okazuje się prawdą...
- Tak, i dochodzimy do wniosku, że najlepszym pisarzem jest samo życie. Wystarczy tylko je spisywać. Jak zaczynam jakąś powieść, nigdy nie układam żadnego planu. Najpierw zaczyna mnie prześladować jakaś myśl, coś mnie inspiruje, zaczynam o tym myśleć, aż wreszcie któregoś dnia siadam i zaczynam pisać. Jeżeli pierwsze zdania idą dobrze, piszę dalej, Zjawiają się postacie, słyszę dialogi, różne sytuacje, w jednym ciągu - tak jakbym siedziała przed telewizorem. Piszę intuicyjnie. W jednej z książek - zupełnie niezamierzenie napisałam, że bohaterka jest w ciąży. Myślę, ciąża, po co jej ta ciąża? Ale ponieważ dobrze mi się pisało, zostawiłam ten fragment. I okazało się, że w którymś rozdziale pod koniec było to absolutnie potrzebne.
- Czyli siła wyższa?
- Nie wiem. Mam czasem wrażenie jakby ktoś mi dyktował. Może zmarły pisarz... Nie wiem.
- W najbliższej książce duchy odgrywać będą dużą rolę. Wiem, że pani ma szczególne podejście do tego tematu.
- Ja w ogóle wierzę w życie pozagrobowe. Niektórzy tłumaczą to moją wyobraźnią. Zetknęłam się jednak ze zjawiskami, których nie można inaczej wytłumaczyć. A poza tym, czytałam sporo na ten temat już od dawna i okazuje się, że jest na to wiele dowodów i to nie do odparcia. Problemem tym zajmuje się też wielu uczonych. Zresztą nawet nasza wiara każe wierzyć w życie wieczne. Można wierzyć również w reinkarnację. Przecież wierzono w nią jeszcze we wczesnym chrześcijaństwie.
- Pani książki są ewenementem w współczesnej literaturze polskiej. Czytają je kolejne pokolenia. Powstają nowe, które schodzą dosłownie Äna pniu", co nie często jest dzisiaj spotykane. Na czym polega ich tajemnica?
- Może dlatego, że na nic się nie wysilam, że to nie są powieści ze specjalnym podtekstem. Ja po prostu opisuję samo życie. Książki, które napisałam ileś lat temu, np. obecnie wznawiany cały Äsześcioksiąg", są ciągle aktualne.
***
Krystyna Nepomucka przez lata pracowała jako dziennikarz. Po wojnie była redaktorem naczelnym Zachodniej Agencji Prasowej we Wrocławiu oraz pracowała w Rozgłośni Wrocławskiej. Jej pierwsza powieść ÄMałżeństwo niedoskonałe" ukazała się po 13 latach walki z wydawnictwami w 1962 roku. Poprzedził ją jednak druk fragmentów w londyńskich ÄWiadomościch Literackich" i pozytywne recenzje Mieczysława Grydzewskiego, w których nazwana została pojętną uczennicą Zapolskiej. Mieszka w Warszawie. Pisze najczęściej w Oborach i Zakopanem.

Anna Zadziorko

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Zapomniany malarz - Józef Hadowski

Wspomnienia 94-letniej Zofii Fedorowiczowej z sierpnia 1996 r.
Józefa Hadowskiego poznałam późną jesienią 1927 roku na Krupówkach gdy wraz ze swoim nowo poślubionym mężem, Józefem Fedorowiczem, przechodziliśmy koło kościoła Świętej Rodziny. Był to wówczas człowiek w średnim wieku, bardzo wynędzniały, z długą falistą brodą i okazałymi wąsami.
Hadowski był w Zakopanem postacią nietypową. Chodził w bardzo zniszczonej, czarnej pelerynie i czarnym kapeluszu z dużym rondem. Zawsze był smutny, poważny i napiętnowany swoją biedą. Przychodził do naszego domu kiedy tylko chciał przez 14 lat, aż do swojej śmierci. Okazywaliśmy mu życzliwą pomoc, wiedział, że może liczyć na posiłek. Miał swoje stałe miejsce w kuchni, bo do pokoju krępował się wchodzić. Był nieśmiały i małomówny, ale na naszą prośbę opowiedział nam wiele zdarzeń ze swojego życia. Stąd wiem, że dzięki inicjatywie i pomocy jakiegoś księdza ukończył gimnazjum w Krakowie. Następnie wykazując niepospolite zdolności, wstąpił w 1902 roku na Akademię Sztuk Pięknych. Podczas studiów nie miał żadnego zabezpieczenia materialnego i ciężko borykał się z biedą. Bywało, że nocował na różnych strychach, przykryty dla ciepła gazetami. Mówił nam, że przez długie okresy żył niemal wyłącznie chlebem i wodą. Mimo to wyróżniał się spośród innych studentów i ukończył Akademię z odznaczeniem w roku 1906. Potem powrócił do Zakopanego, ale nie umiał się tu wydobyć z biedy, dzielił ją wspólnie ze swoją siostrą Marią. Miał wprawdzie w Zakopanem zamożną ciotkę, rodzoną siostrę matki, żonę profesora U.J. Stanisława Sokołowskiego, mieszkającą we własnej, pięknej willi ÄOrnak" na Drodze na Białego i często ją odwiedzał, ale poza posiłkiem niczego więcej nigdy od niej nie otrzymał.
Hadowski pochodził z matki rodowitej góralki Walczakówny i ojca rolnika, z dalszego Podhala, który przedwcześnie zmarł. Wydawało się, że po śmierci ojca poprawi się jego sytuacja, gdyż otrzymał w testamencie sporą sumę pieniędzy na pobudowanie własnego domu. Było to po pierwszej wojnie światowej, okresie wielkiej inflacji. W efekcie wystarczyło zaledwie na małą chatę, którą postawił na zboczu Gubałówki, powyżej Kościoła O.O. Jezuitów. Wziął do siebie siostrę i dalej towarzyszyła mu nędza.
Opowiadał, że wkrótce po studiach poznał dziewczynę, która przyjechała do Zakopanego z matką na letni wypoczynek. Często się z nią spotykał. Darzyli się wzajemną sympatią, co matce bardzo się nie podobało. Przyspieszyła więc swój wyjazd razem z córką do Warszawy. I to był koniec ich znajomości. Hadowski cierpiał z tego powodu tak bardzo, że zrodził się w nim uraz do płci pięknej i całego życia. Według ludzi znających go, był to początek jego psychozy. Niedługo potem wyniszczające działanie niedostatku uniemożliwiło mu całkiem twórczość. Był ogromnie nieszczęśliwy z tego powodu. Radził się nawet księdza na spowiedzi, co ma zrobić, aby mógł powrócić do swojego malarstwa. Ksiądz mu powiedział: weź się chłopie do pracy". Odpowiedział księdzu: Ächciałbym, ale nie mogę".
Hadowski, malował głównie pejzaże olejne i sceny rodzajowe. Wykonał też sporo portretów ołówkowych. Znał się dobrze i nawet przyjaźnił z Karolem Kłosowskim. Lubił zachodzić do jego willi ÄCichej" przy ul. Kościeliskiej. Wiem, że robił portrety jemu i jego dzieciom i sam był przez Kłosowskiego portretowany.
Interesował się nim także Witkacy. Chodzili razem na wycieczki m.in. nad Czarny Staw Gąsienicowy, gdzie się kąpali, ale Hadowski bardzo niechętnie zdejmował z siebie odzież, bo wstydził się obnażać własne ciało. Witkacy zdawał sobie sprawę z jego psychozy i chciał poznać jak się ona przejawia w artyście i jaka jest jej przyczyna. Na krótko przed wybuchem wojny Witkacy przyniósł do nas sporą ilość bielizny i ubrania dla Hadowskiego, oraz czarną pelerynę po swym ojcu, Stanisławie Witkiewiczu.
Hadowski nigdy nie podjął żadnej pracy zarobkowej. Mój mąż i inni mu życzliwi, zachęcali go do portretowania, dając mu farby i pędzle. Próbował to czynić, ale ciągle był z siebie niezadowolony i nie umiał doprowadzić niczego do końca. Dawniejsze swoje obrazy rozdawał tym, którzy umieli je u niego wyprosić, a on odczuwał potrzebę wywdzięczenia się za kawałek chleba. Ogólnie było wiadomo, że sporą ilość obrazów wydobył od niego skrzypek, Bronisław Gromadzki. Podobno wiele obrazów Hadowskiego spaliła jego siostra.
Fedorowiczom podarował pejzaż olejny o wymiarach 50 x 70 cm, przedstawiający chatę góralską na stoku Gubałówki i autoportret olejny niedużej wielkości. Wymieniony pejzaż znajduje się u Jana Składowskiego w Warszawie, autoportret jest w posiadaniu moim i moich córek.
Byłam na pogrzebie Hadowskiego. Umarł w styczniu 1940 roku, na nierozpoznaną chorobę przewodu pokarmowego. Nigdy się nie leczył i nikt mu nigdy nie zaproponował pomocy lekarskiej. Żył 59 lat. Urodził się w Bańskiej, niedaleko Białego Dunajca. Został pochowany na cmentarzu przy ul. Nowotarskiej, w głębi, po lewej stronie. Przed pogrzebem, na moją prośbę, zakopiański fotograf poszedł do kaplicy cmentarnej i zrobił bezinteresownie jego fotografię w trumnie, którą mam w swoich zbiorach.
W mojej pamięci Hadowski rysuje się jako człowiek wyjątkowo szlachetny, subtelny, nikomu nie narzucający się i bardzo religijny. Górale nazywali go nawet Äświętym".
Wzruszające są moje wspomnienia o nim. Pamiętam, że w ostatnie Boże Narodzenie przed wybuchem wojny, a więc w 1938 roku, zaprosiłam Hadowskiego do nas na Wigilię. Przyszedł jak zwykle bardzo zaniedbany i brudny. Miałam przygotowaną dla niego kąpiel oraz czystą bielizną i ubranie. Poprosiłam go, aby swoją zniszczoną odzież zawinął w tobołek i zostawił do wyprania, na co chętnie się zgodził. Do tobołka, który służąca wyniosła na strych, zajrzałam dopiero po jego śmierci i z kieszenie marynarki wyjęłam niewielki krzyżyk z drzewa oliwnego z ukrzyżowanym Chrystusem - z Jerozolimy - i pamiątkowy brązowy medal, jaki otrzymał na ukończenie Akademii Sztuk Pięknych: ÄZa zdolności i pracę twórczą - Józefowi Hadowskiemu". Życie jednak potoczyło mu się tragicznie, a za młodu na Krakowskiej Akademii wróżono mu, że będzie przyszłym Matejką.

Zofia Fedorowicz

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Na północnych stokach Babiej Góry było takie miejsce, gdzie schodziły się wszystkie ścieżki. W XIX wieku, turyści idący zobaczyć z ÄKrólowej Beskidów" wschód słońca zatrzymywali się tam, aby spędzić nocne godziny przed wejściem na szczyt. Tym magicznym miejscem były Markowe Szczawiny. Dziewięćdziesiąt lat temu z inicjatywy Hugona Zapałowicza stanęło tam niewielkich rozmiarów schronisko. Miało być ono bazą dla polskich turystów.

...gdzie schodzą się wszystkie ścieżki

Budowę schroniska na Markowych Szczawinach poprzedziły długie starania o utworzenie terenowego oddziału Towarzystwa Tatrzańskiego. 30 kwietnia 1905 roku powstał jego Oddział Babiogórski, a było to wielkim sukcesem Hugona Zapałowicza. W rok później został jego prezesem.
Zasadniczym celem, jaki stawiał sobie wówczas Zapałowicz było wybudowanie polskiego schroniska na Babiej Górze. Realizację tego pomysłu rozpoczęto od zbierania na ten cel środków finansowych, wyboru i zakupu odpowiedniej parceli oraz wykonania planu budowy. Na północnych stokach Babiej Góry było takie miejsce, gdzie schodziły się wszystkie ścieżki. W XIX wieku, turyści idący zobaczyć z ÄKrólowej Beskidów" wschód słońca zatrzymywali się tam, aby spędzić nocne godziny przed wejściem na szczyt. Tym magicznym miejscem były Markowe Szczawiny.
Środki na budowę schroniska w początkowej fazie pozyskano z subwencji od Wydziału Towarzystwa Tatrzańskiego i udzielonej pożyczki przez kasę gminną. Do prac przystąpiono w bardzo szybkim tempie. 14 czerwca 1906 roku zawarto umowę z cieślą Klemensem Trybałą z Zawoi, który za budowę zażądał 500 koron. W trzy dni później dyrekcja dóbr żywieckich przydzieliła za niską kwotę drewno. Projektem i planem budowy zajął się Franciszek Rver - członek Zarządu Oddziału Babiogórskiego Towarzystwa.
Hugo Zapałowicz przez cały czas osobiście kierował pracami i doglądał budowy schroniska, a roboty postępowały szybko. Schronisko zbudowano z drzewa świerkowego, - relacjonował Hugo Zapałowicz - mierzy 10 m długości, 7 m szerokości i ma z przodu na całą długość krytą werandę. Obejmuje 2 pokoje sypialne, pokoik jadalny, kuchnię, sionkę, piwnicę i bardzo obszerny strych. (...) Wszystkie ścieżki na szczyt Babiej Góry i Koniopłaj Dóbr Arcyksiążęcych, którym na wózku wyjechać można, schodzą się przy schronisku.
Na samym końcu, przy pomocy Edwarda Wolskiego urządzono wnętrze schroniska. Na łóżkach z cienkiej żelaznej kraty leżały wypchane słomą sienniki i zagłówki wypełnione grochowiną - pisze Danuta Gimza. Było też kilka dość grubych brunatnych wełnianych kocy w kolorową kratę i niewielka ilość bielizny pościelowej. W jadalni znajdowała się mała wisząca lampa z emaliowanym daszkiem. W sypialniach zaś można było na chwilę zapalić własną świecę wkładając ją do stojących tam lichtarzy.
W niespełna dwa miesiące od rozpoczęcia prac, schronisko zostało oddane do użytku turystów. 15 września 1906 roku nastąpiło jego uroczyste otwarcie. Na tę okoliczność wykonano specjalnie ozdobną okrągłą metalową pieczęć z napisem Schronisko Babiogórskie. Jego pierwszym i długoletnim gospodarzem był Józef Gancarczyk. Przygotowywał dla zmarzniętych i zgłodniałych turystów potrawy i napoje. A była to najczęściej jajecznica, kiełbasa, chleb, masło, herbata i mleko. Własnoręcznie gotował zupy. Nie brakowało również rumu.

W roku 1908 pojawili się pierwsi zimowi turyści między innymi w osobach - Walerego i Ferdynada Goetlów, Władysława Pawlicy i Władysława Kuryluka.
Według relacji gospodarza schroniska, do pierwszej wojny światowej z obiektu korzystało około tysiąca osób rocznie. Gwałtowny spadek turystów zaznaczono podczas wojny, brakowało równocześnie środków na utrzymanie budynku. W 1919 roku profesor Kazimierz Sosnowski przywrócił schronisko do działalności. W trzy lata później, z inicjatywy Mączyńskiego po raz pierwszy rozbudowano schronisko. Dobudowano wówczas izbę jadalną, a w 1925 roku - kuchnię i spiżarnię. W rok później podjęto decyzję o dołączeniu dwóch pokoi mansardowych.
W 1932 roku, po przejęciu budynku przez Władysława Midowicza schronisko zostało unowocześnione - wymieniono wyposażenie i otwarto budynek na wszystkie sezony. Kolejną rozbudowę schronisko przeszło w 1934 roku. Powstała nowa sala noclegowa na parterze i trzy na poddaszu. Połączono pokoje mansardowe, oszklono werandę. Doprowadzono również wodociąg grawitacyjny.
Podczas drugiej wojny światowej schronisko służyło partyzantom. W 1949 roku wykonano gruntowny remont budynku, a w dwa lata później schronisko zostało przejęte przez PTTK. W 1966 roku przy schronisku otwarto Muzeum Turystyki Górskiej. W następnym roku do obiektu doprowadzono prąd elektryczny. Trzy lata temu obiekt wyposażono w biologiczną oczyszczalnię ścieków. Obecnymi gospodarzami schroniska są Halina i Jan Lizakowie.
***
W minioną sobotę i niedzielę, w dniach 14 i 15 września br. na Markowych Szczawinach odbyła się uroczystość 90-lecia schroniska im. Hugona Zapałowicza i 30-lecia Ośrodka Kultury Turystyki Górskiej PTTK.
Z relacji - prawie sprzed wieku - dowiadujemy się, że mimo iż ranek 15 września 1906 roku rozpoczął się dość pochmurnie i dżdżysto, na otwarcie Ädomku Zapałowicza" dotarło kilkadziesiąt osób. (...) Góralska kapela przygrywała tak pięknie, że nie odmówił sobie tańca nawet starszy już, bo mający sześćdziesiąt sześć lat Wawrzyniec Szkolnik (babiogórski ÄSabała").
Czy można to nazwać przypadkiem, że po dziewięćdziesięciu latach sobotnie i niedzielne uroczystości rozpoczęły się prawie w identyczny sposób. Babia Góra przybyłych gości przywitała nie tylko deszczem i mgłą, ale również śniegiem.
W sobotni wieczór przy dźwiękach muzyki Ägóralskiej" - w której zamiast prymu-skrzypiec był prym- akordeon czasami zmieniany na trąbkę - wspominano... Wspominano dawne lata. Do późnych godzin nocnych opowiadano o ludziach związanych z Babią Górą i schroniskiem. Wyświetlono film, który przypomniał w jaki sposób tworzył się pierwszy w historii Ośrodek Kultury Turystyki Górskiej na Markowych Szczawinach. Wieczorne godziny zamieniły się w gawędę o dawnych górach i dawnych ludziach. Prowadzono rozmowy o ochronie środowiska. Snuto plany na przyszłość. Przedstawiono koncepcję modernizacji schroniska. Z upływem czasu spotkanie zamieniło w towarzyską zabawę.
Na uroczystość przybyli goście niemal z całej Polski związani z turystyką i górami. Przyjechały osoby, które biorą czynny udział w pracach środowiska górskiego. Byli ratownicy górscy i przewodnicy.
Niedzielne przedpołudnie rozpoczęła Msza święta odprawiana w schronisku w intencji ludzi gór, po zakończeniu której odsłonięto pamiątkową tablicę. Przypomniano historię schroniska. Niestety, śnieżna zadymka udaremniła wspólną wycieczkę na Babią Górę.
Wiele osób zeszło do Zawoi. A tam nowa niespodzianka, jak z opisu Zapałowicza sprzed lat. Deszczowe chmury podniosły się na chwilę i zaświeciło słońce. Odsłoniła się ośnieżona Babia Góra. Oto relacje, jak to było przed laty - Do Zawoi schodzono już o zmierzchu, z kapelą wiejską na czele grającą. Z góry spłynął ostatni strzępek mgły - niebo świeciło pogodą jesienną oraz ustała mżawka. Po południu wychyliła się spoza chmur, lekko przyprószona śniegiem, Babia Góra.

Jolanta Flach

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Katastrofa biurokratyczna

Jak już informowaliśmy 1 sierpnia br. zawalił się mostek u wylotu Doliny Białego. Minęło od tego czasu ponad półtora miesiąca i nie rozpoczęto jeszcze nawet prac zmierzających do odbudowy mostu.
Na podstawie informacji uzyskanych od Wiesława Tatara z TPN oraz od Andrzeja Orłowskiego, naczelnika Wydziału Architektury zakopiańskiego Urzędu Miasta - udało nam się ustalić przyczyny takiego stanu rzeczy. 2 sierpnia wydarzenie zakwalifikowane zostało przez specjalną komisję jako katastrofa budowlana. 5 sierpnia ponownie zebrała się komisja ponieważ protokół sporządzony poprzednio był nieprecyzyjny. 7 sierpnia Wydział Architektury wydał decyzję nakazującą dyrektorowi TPN rozebranie resztek mostu, zabezpieczenie terenu, zagrodzenie drogi i wykonanie kładki dla pieszych. 14 sierpnia TPN zgłosił gotowość przystąpienia do robót odtworzeniowych z jednoczesną modernizacją konstrukcji mostu. Okazało się jednak, że aby podjąć takie prace trzeba wcześniej przedstawić odpowiednie szkice lub rysunki konstrukcyjne mostu wykonane przez osobę do tego uprawnioną. 22 sierpnia Wydział Architektury zażądał takich szkiców od dyrekcji TPN. Park zlecił ich wykonanie inżynierowi Marianowi Siudutowi. W chwili gdy zamykaliśmy bieżący numer ÄTP" dokumentacja była już gotowa. Andrzej Orłowski zapewnia, że zaraz po otrzymaniu szkiców konstrukcyjnych, jeżeli będą one poprawne - wydane zostanie pismo zezwalające na rozpoczęcie prac budowlanych. Nie oznacza to jednak, że roboty zaczną się nazajutrz. Wcześniej - jak informuje Wiesław Tatar - TPN musi ogłosić przetarg na odbudowę mostu. Tak więc prace ruszą najwcześniej za dwa lub trzy tygodnie.
Dodajmy, że gdyby zdarzenie nie zostało zakwalifikowane jako katastrofa budowlana załatwienie wszystkich formalności związanych z pozwoleniem na odbudowę mostu trwałoby znacznie dłużej. Dodajmy ponadto, że po drugiej stronie mostu mieszkają ludzie, pozbawieni od 1 sierpnia jakiekolwiek dojazdu do swojego domu (Nieco dalej publikujemy list w tej sprawie).

mag

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Prezes TOPR rezygnuje.

Zaskakująca decyzja

Kilka dni temu pojawiła się informacja o rezygnacji mecenasa Andrzeja Niecikowskiego z funkcji prezesa Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Sam zainteresowany nie potwierdził, ani też nie zaprzeczył, że ustępuje z funkcji prezesa. Naczelnik TOPR Robert Janik poinformował nas, że kilkakrotnie podczas zebrań mecenas Niecikowski mówił na temat swojej rezygnacji - Myślę, że o powody trzeba zapytać samego zainteresowanego. Nie potrafię tego skomentować. Niewykluczone, że są to powody osobiste, prywatne - powiedział naczelnik.
Mec. Andrzej Niecikowski jest prezesem TOPR od czerwca 1995 r. W trakcie jego kadencji Zarząd, którym kierował kupił nowy śmigłowiec. TOPR wzbogacił się w tym czasie o dwa samochody terenowe - Mercedes i Land Rover. Podniesiono pensje ratownikom. Rezygnacja prezesa jest dla wielu osób związanych z tatrzańskim ratownictwem dużym zaskoczeniem. Nieoficjalnie mówi się, że przyczyną dymisji są sugestie wypływające z Urzędu Kultury Fizycznej i Sportu. Nikt z naszych rozmówców informacji tej jednak nie potwierdził. Do chwili zamknięcia tego numeru TP nie udało nam się ostatecznie ustalić powodów rezygnacji mec. Andrzeja Niecikowskiego.

JJ

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Rekordowe opady

Tak dużych i długotrwałych opadów w Tatrach i na Podtatrzu nie notowano już od dawna. Na ogół wrzesień był miesiącem pogodnym, sprzyjającym wędrowaniu po Tatrach, a jeżeli już wystąpiły ochłodzenia i opady śniegu to były one raczej krótkotrwałe.
We wtorek w godzinach porannych grubość pokrywy śnieżnej osiągnęła na Kasprowym Wierchu 87 cm, a w tym świeżego z ostatniej doby - 17 cm. Na Hali Gąsienicowej 48 cm., przy schronisku w Dolinie Pięciu Stawów Polskich było 70 cm, a w Morskim Oku 15 cm. W wyższych partiach Tatr występują temperatury ujemne, a śnieg jest przewiany, miejscami zaspy dochodzą do 1,5 metra wysokości, niżej śnieg jest mokry. Istnieje niebezpieczeństwo lawin śnieżnych.
Jak nas poinformował kierownik IMGW w Zakopanem, Michał Furmanek, średnia wieloletnia ilość opadów w miesiącu wrześniu wynosząca 100 mm została już znacznie przekroczona. W ciągu dwóch dni spadło więcej opadów niż przeciętnie w wyniku całego miesiąca. Nie spotykany jest również tak długotrwały opad. Od 26 sierpnia nie było w Zakopanem dnia bez opadów, czyli jak dotychczas 23 dni z deszczem.
Wycieczkom szkolnym i turystom indywidualnym nie poleca się wędrówek szlakami w wyższych partiach Tatr.

(ar)

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Niektórzy uznali miano ÄOrlej Perci" za niestósowne w tej racyi głębokiej, że >orły perciami nie chodzą< i woleliby nazwę ÄKoziej Perci". Tymczasem ÄKozia Perć" nie określa właściwego charakteru owej drożyny (...). Orły nie robią perci, to prawda, ale gdzież właściwsze dla nich miejsce wytchnienia, jak nie na szczytach i graniach skał niebotycznych? (...) Los fortunny zdarzył nawet, że z początkiem sierpnia 1903 na stoku Orlej Perci obok wodospadów Mickiewicza złowiono pisklę orle: nomen, omen!

Ksiądz Walenty Gadowski

Orły perciami nie chodzą...

Doktor Adam Lewicki w 1904 roku pisał - Łańcuch Tatr Polskich od Krzyżnego aż do Swinnicy, został dokładnie zbadany w ostatnich czasach, dzięki niezmordowanej pracy inicyatorów i wykonawców ÄOrlej Perci" ks. Gadowskiego i tow. Dziś biegnie już tym grzbietem przesławna ÄOrla Perć" jedyna w swoim rodzaju ścieżka turystyczna, której zazdrościć nam mogą obcy i dalecy.
Ksiądz Walenty Gadowski na przełomie XIX i XX wieku, był jednym z wybitnych turystów i taterników. Urodził się w 8 grudnia 1861 roku w Nowym Wiśniczu. Święcenia kapłańskie otrzymał 15 lipca 1884 roku.
Gadowski po raz pierwszy przyjechał do Zakopanego i w Tatry w roku 1881, kiedy to po rozpoczęciu studiów teologicznych lekarze stwierdzili początki gruźlicy i zalecili wyjazd. W taki sposób znalazł się w Nowem Bystrem u swoich kolegów z seminarium - Bronka Miętusa i Wojtka Tylki. Leczył się przede wszystkim długimi spacerami i wycieczkami. Przyjechał w Tatry na leczenie i Tatrom pozostawił swoje serce - pisał Stanisław Kobiela. Przyszły kapłan dosyć szybko powrócił do zdrowia. W Zakopanem przebywał w takim czasie, że poznał pracę młotów w Kuźnicach i mógł posłuchać kazań księdza Stolarczyka. Poznawał coraz to nowe partie Tatr.
Uczestnictwo w licznych międzynarodowych zjazdach katechetycznych i sympozjach, dało księdzu Gadowskiemu możliwość poznania innych gór Europy między innymi Alp.
Od roku 1890 Gadowski przyjeżdżał co roku do Zakopanego, a od 1900 jego stałym miejscem pobytu była Bukowina Tatrzańska i jeszcze później Kościelisko. Stał się on zagorzałym zwolennikiem chodzenia po górach bez przewodnika. Stało się to po tym, jak zobaczył, że górale - przewodnicy wożą letników po tatrzańskich dolinkach. Pojawiły się trudności ze znalezieniem przewodnika do wycieczek wysokogórskich. W związku z tym rozpoczął chodzenie po tatrzańskich szczytach z przewodnikami spiskimi i to od strony południowej. Późniejszy wyjazd w Alpy na dwa sezony nauczyły go posługiwania się czekanem, rakami i liną. Ksiądz Gadowski zaczął chodzić samotnie po górach. Kiedy jednak pewnego razu, schodząc z Lodowego Szczytu do Pięciu Stawów Spiskich, natknął się na kilku turystów stojących nad zamarzniętym ciałem ofiary górskiej tragedii, która nie miała na sobie żadnych obrażeń i w śniegach przeleżała siedem lat, uświadomił sobie niebezpieczeństwo odbywania samotnych wycieczek Odtąd zabierał zawsze jakiegoś towarzysza, choć niekoniecznie przewodnika.

W 1900 roku ksiądz Gadowski dokonał pierwszego wejścia na Kieżmarską Przełęcz z Doliny Dzikiej, a w latach następnych przeszedł wiele nowych dróg w grani biegnącej od Wołoszyna do Koziego Wierchu. Również pierwszy wszedł na Małą Buczynową Turnię, Wielką Buczynową Turnię i Kozie Czuby. Zrobił też nowe przejścia między innymi w Basztach, na Krywaniu i Lodowym Szczycie. Od roku 1909 chodził po górach także w zimie, a wybierał taki czas, kiedy była pełnia księżyca. Noc przy księżycu przedłużała mu dzienną wędrówkę. Podczas wspinaczek i wycieczek górskich dużą wagę przywiązywał do walorów estetycznych. Gadowski nie walczył o rekordy. Szukał w górach pięknych widoków uważając, że gór nie można przeżywać tylko w sensie sportowym. Był propagatorem pięknej panoramy z Szerokiej Jaworzyńskiej na turnie Lodowego Szczytu od wschodu oraz Ganku i Młynarza od południowego zachodu. Upodobał sobie także grań o charakterze typowo wysokogórskim od Świnicy do Wołoszyna. Z tej Ämiłości" narodził się pomysł uprzystępnienia jej miłośnikom tatrzańskich wędrówek i wybudowania tam ścieżki, a poeta Franciszek Nowicki zaproponował dla niej nazwę ÄOrla Perć". W tej sprawie Gadowski wystosował do Towarzystwa Tatrzańskiego memoriał. Do zrealizowania pomysłu potrzebna była subwencja, ponieważ zaplanował na szlaku około 500 drogowskazów, 70 napisów, a jako ubezpieczenia zaproponował 40 klamer i 100 haków żelaznych. Cała ta akcja przez wiele osób została uznana za szaloną, niewykonalną, a przede wszystkim zbyt kosztowną. Projekt utworzenia takiego szlaku poparł jednak ówczesny prezes Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego Janusz Chmielowski.
Gadowski, nie czekając na pomoc finansową zaczął budowę - Rozpocząłem roboty 16-go lipca 1903 roku. W odległości pięciu minut marszu przed wodospadami Mickiewicza wstrzymałem wózek z materyałami, narzędziami i wiktuałami i około godziny 9-tej na smreku przydrożnym przybiłem tablicę z napisem: Na Orlą Perć! Działo się to w obecności grona profesorów-taterników, a zwłaszcza inicyatora p. Fr. Nowickiego, który tokajem z r. 1863 wniósł toast na powodzenie wyprawy.
Gadowski podczas prac już od samego początku miał wiele trudności. Podczas budowy, przy księdzu pozostał jeden z najodważniejszych górali - Józek Budz. Ubezpieczyli i oznakowali szlak na odcinku od Wołoszyna do Krzyżnego. Ze względu na załamanie pogody i brak pieniędzy roboty zostały wstrzymane. Dopiero po wizycie delegatów Towarzystwa Tatrzańskiego - Stanisława Barabasza, Janusza Chmielowskiego i Franciszka Nowickiego zaczęto kontynuować rozpoczęte prace. Przypuszczalnie ksiądz Gadowski otrzymał na ten cel jakąś subwencję. Pozostały jednak trudności związane z naborem pracowników.
Ostatnim etapem budowy szlaku był odcinek od Koziego Wierchu do Zawratu. Towarzystwo pochwaliło się w roczniku alpejskim, że buduje perć granią Tatr Polskich. Koszt ubezpieczeń tego odcinka szacował Gadowski na 1000 koron. T.T. przyznało mu zaledwie połowę tej kwoty. - pisał Stanisław Kobiela.
Po wielu perypetiach zakończył Gadowski budowę ÄOrlej Perci" w roku 1906. Przeciwnicy tego pomysłu zarzucali księdzu zbyt wysokie koszty jego realizacji. Dochodziło do wielu nieporozumień, następstwem czego między innymi była decyzja Gadowskiego o wystąpieniu z Towarzystwa. Zrzekał się również kolejnych rat, które mu przekazywano na ten cel. Z kolei sympatycy nazywali go ÄŻelaznym Księdzem" - zarówno od noszenia na plecach żelaznych ubezpieczeń, jak i od żelaznej woli, którą posiadał przy budowie swojego dzieła. Był również twórcą słynnego szlaku skałkowego w Pieninach - ÄSokolej Perci".
W 1904 roku został prezesem Sekcji Turystycznej Towarzystwa, a w 1922 roku Sekcja ta nadała mu członkostwo honorowe.
Ksiądz Gadowski był także jednym z pierwszych znakarzy, a do malowania znaków używał jaskrawego cynobru. To również spowodowało wiele konfliktów z Towarzystwem. W 1909 roku, Towarzystwo Tatrzańskie - mimo tych wszystkich niesnasek - przyznało mu członkostwo honorowe.
Gadowski niemal do końca życia chodził po górach. W wieku 88 lat wszedł jeszcze na Kasprowy Wierch, a mając 91 lat przy pomocy kleryków wyszedł na Zawrat. Zmarł 14 maja 1956 roku w Bochni.

Jolanta Flach

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Z wizytą u Paryskich

Witold Henryk Paryski ukończył w ubiegłym tygodniu 87 lat. Z tej okazji prezes Koła Przewodników Tatrzańskich w Zakopanem Jan Krupski i piszący te słowa, złożyli wizytę w domu państwa Paryskich na Kozińcu. W imieniu wszystkich przewodników tatrzańskich przekazali oni Witoldowi Paryskiemu serdeczne życzenia urodzinowe i życzenia dalszej wytrwałej pracy nad dokończeniem opracowanych dzieł i dotrwania w zdrowiu do stu lat.
Przy tej okazji w towarzyskiej rozmowie dowiedzieli się oni nad czym obecnie pracują państwo Paryscy. W dalszym ciągu trwają prace nad ukończeniem dwóch dużych słowników. Słownik Gwary Podhalańskiej Witold Paryski opracowywuje wspólnie z żoną dr Zofią Paryską, która mimo swoich 95 lat pracuje jeszcze efektywnie kilka godzin dziennie. Dużo materiałów do tego słownika otrzymali oni od Tadeusza Gąsienicy Giewonta. Ponadto wykorzystali również inne źródła, w tym zapiski i opracowania Juliusza Zborowskiego. Prace nad tym słownikiem potrwają prawdopodobnie jeszcze jeden rok. Drugie znacznie większe dzieło to Wielki Słownik Historyczno - Geograficzny Tatr i Podtatrza. Będą w nim nazwy nawet sprzed 200 lat, występujące w różnych językach - łacińskim, niemieckim, słowackim i polskim. Materiały do tego słownika są zbierane od okresu przedwojennego, a tworzą na półce rząd 10 metrowej długości. Słownik ten będzie obejmował poza Tatrami także Podhale, Spisz, Orawę i Liptów.
Z publikacji drobniejszych należy wspomnieć o artykule, który niebawem ukaże się w miesięczniku ÄGóry" o pierwszych turystach w Tatrach, w którym Witold Paryski prostuje dotychczas powszechnie znaną wersję pierwszej wycieczki w Tatry Beaty Łaskiej z mieszczanami kieżmarskimi w 1565 roku, twierdząc, że brał w niej również udział jej mąż Olbracht Łaski. Ostatnio napisał także artykuł do Prac Pienińskich. Główny jednak wysiłek skoncentrowany jest na doprowadzeniu do końca prac nad wspaniałymi słownikami.
Z niecierpliwością będziemy oczekiwać na ich ukazanie się na rynku wydawniczym.

(ar)

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Polskie Stowarzyszenie Przewodników Wysokogórskich

Pod taką nazwą zostało zarejestrowane w Sądzie Wojewódzkim w Nowym Sączu w dniu 30 sierpnia br. nowe stowarzyszenie, które zrzesza obecnie dwudziestu członków będących założycielami tej organizacji. Siedzibą Stowarzyszenia jest Zakopane. Skupia ono przewodników oraz ratowników i taterników o wysokich kwalifikacjach górskich.
Konieczność utworzenia takiej organizacji wynikła z aktualnego zapotrzebowania na przewodników reprezentujących wysokie umiejętności w zakresie taternictwa, przewodnictwa i narciarstwa wysokogórskiego, mogących prowadzić klientów nie tylko na trudniejsze szczyty i ściany tatrzańskie, ale również w inne wyższe góry Europy i świata.
Jest rzeczą oczywistą, że ta nieliczna grupa przewodników będzie musiała przejść szkolenie na kursach organizowanych w Tatrach i Alpach. Będą to kursy: narciarski, skalny, lodowcowy, lawinowy, ratowniczy. Dopiero po ich zaliczeniu kandydat na przewodnika wysokogórskiego będzie mógł otrzymać dyplom przewodnika UIAGM - Międzynarodowego Zrzeszenia Związków Przewodników Górskich. Polskie Stowarzyszenie Przewodników Wysokogórskich czyni bowiem starania o wejście do UIAGM, a w najbliższym czasie wyjadą na posiedzenie tej organizacji w Zermatt Piotr Konopka i Arkadiusz Gąsienica Józkowy. PSPW ma w swoim statucie określone cele, jakimi są - rozwijanie inicjatyw i działań sprzyjających turystyce wysokogórskiej i propagowanie alpinizmu, upowszechnianie wiedzy o górach, ochronę przyrody gór oraz zapewnienie bezpieczeństwa turystom wysokogórskim.
W ubiegłym tygodniu odbyło się pierwsze Walne Zgromadzenie członków założycieli tego Stowarzyszenia, które dokonało wyboru władz. Prezesem PSPW został Piotr Konopka, a czteroosobowy Zarząd ukonstytuował się następująco: Arkadiusz Gąsienica Józkowy został wiceprezesem do spraw szkolenia, Marcin Kacperek - sekretarzem, Andrzej Lejczak - skarbnikiem. Czwartym członkiem Zarządu jest Jan Tybor. Wybrano także Komisję Rewizyjną. Jej przewodniczącym został Jacek Bilski, a członkami Józef Olszewski i Apoloniusz Rajwa.
Po opracowaniu regulaminu i szczegółowych kryteriów dotyczących przyjmowania nowych członków, to szczupłe grono z pewnością się powiększy, jednak wymogi dla kandydatów będą wysokie. Prawdopodobnie pierwsze szkolenie dla członków PSPW odbędzie się już w listopadzie. Będzie to szkolenie narciarskie w Alpach.

Apoloniusz Rajwa

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Śmieci w śniegu i błocie

Ulewne deszcze na Podtatrzu oraz zadymki śnieżne w górach praktycznie udaremniły zaplanowaną na ubiegły weekend akcję sprzątania świata w Zakopanem i w Tatrach.
We wszystkich punktach sprzedaży biletów wstępu na teren TPN przygotowano worki na śmieci. Sprzątających wpuszczano za darmo, ale niewielu turystów decydowało się wziąć worek zamiast biletu do parku. W piątek, 13 września doliczono się ich prawie stu, ale w niedzielę było to już tylko kilkanaście osób.
Władze miasta przydzieliły wszystkim szkołom worki i rękawice oraz mapkę terenu przeznaczonego do wysprzątania. Nauczyciele nie zdecydowali się jednak wyjść z dziećmi na deszcz. Akcję przeniesiono na najbliższy wtorek, 24 września.

mag

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Julijskie wspomnienia prababci

Świetnie napisany, pełen ciekawych spostrzeżeń, przeżyć i refleksji opis tegorocznego wyjazdu w Alpy Julijskie pióra Maćka Rysuli, ożywił przysypane już popiołem niepamięci, moje wrażenia z pierwszego pobytu zakopiańczyków w tych górach.
Działo się to dawno temu, w lipcu 1963 roku - do naszego Górskiego Pogotowia Ratunkowego dotarło zaproszenie z Slovenskiej Gorskiej Re ervalnej Sluby (odpowiednik polskiego GOPR) na wyjazd w Alpy Julijskie i Kamniskie (Sawińskie). Kierownictwo GOPR przekazało je Zbigniewowi Korosadowiczowi, ówczesnemu prezesowi Zakopiańskiego Koła Klubu Wysokogórskiego, który postanowił zrealizować wyjazd. Jak wiadomo nie łatwo było wówczas wyjechać gdzieś dalej za granicę, sporo więc trudu kosztowało zdobycie paszportów z pieczątką Äwszystkie kraje świata". Ale dzięki życzliwości Zarządu Głównego Klubu i pomocy nieocenionej Hanki Wiktorowskiej udało się przezwyciężyć przeszkody. Nie odbywało się przy tym bez niespodzianek. Pierwsza spotkała naszą grupkę - ośmiu członków Klubu i cztery osoby zaprzyjaźnione - na przejściu zagranicznym w Zebrzydowicach - celniczka bowiem kazała nam się zaszczepić przeciw ospie. Podobno wtedy zdarzył się wypadek, zachorowania we Wrocławiu. Nie pomogły tłumaczenia, że przecież wszyscy byliśmy kiedyś szczepieni, władza była nieugięta. Po burzliwej dyskusji każdemu z nas w Änagrodę" dostała się spora dawka szczepionki.
Jechaliśmy pociągiem przez Wiedeń, Lublanę i po krótkim pobycie w Kranjskiej Gorze, gdzie czekali na nas trzej przemili, znakomici przewodnicy: Vid Mesarir, Drago Zagorc i Peter oretin, oraz Äopiekun" Ciril Prarek, dotarliśmy terenowym wozem Górskiej Służby doliną Pi nicy pod Przełęcz Vr ir (1615 m). Był to mój pierwszy wyjazd w góry wyższe niż Tatry, a przy tym zupełnie inne. Z głębokiej bowiem doliny wystrzelały wokół tysiącmetrowe wapienne ściany! Krajobraz w Tatrach urozmaicają liczne jeziora i bogata roślinność, których brak w tej części Alp. Prawie nie ma lasów, ani kosodrzewiny, porastającej tatrzańskie zbocza, jest sucho, dziko i pusto. Tak było przynajmniej wtedy, trzydzieści lat temu.
Namiot ustawiliśmy na wysokości 1540 m w pobliżu potoczka, by bliżej było do wody. Tymczasem nad ranem, między trzecią i czwartą godziną 22 lipca spotkała nas druga niespodzianka: rozpętała się wielka burza z gradem i strugami deszczu. W oka mgnieniu potoczek przemienił się w rwący potok, którego fale zaczęły zalewać nasze namioty. W popłochu zbieraliśmy rzeczy i sprzęt i uciekliśmy do niedalekiego schroniska Erjavreva Kora (1525 m), gdzie powiedziano nam, że właśnie w tym czasie nastąpiło trzęsienie ziemi w dalekim Sarajewie, które zburzyło znaczną jego część. Po tej przygodzie jeden dzień musieliśmy poświęcić na wysuszenie rzeczy i sprzętu w pięknym słońcu, które ukazało się nazajutrz i towarzyszyło nam przez cały czas pobytu.

Trzeciego dnia, w ramach nabierania kondycji piątka z nas, w tym i ja, wybrała się na Äzdobycie" Prisojnika (2547 m), którego ściany widniały nad naszym obozem. Wejście na niego od północy turystyczną drogą (koło wspaniałego Äokna") ubezpieczoną żelaznymi bolcami (nie klamrami) i długą drabiną nie jest zbyt trudne, lecz przepaściste, wymagające braku wrażliwości na ekspozycję. Za to ze szczytu jest rozległy widok na otaczające morze szczytów: na Jolovec (2643 m) i jego wspaniałą wschodnią ścianę, na odległy Razor (2.678 m) na strzelistą Skrlaticę (2740 m), na Mangart (2678 m) - marzenie alpinistów, ale znajdujący się już po włoskiej stronie i wiele innych. Zejście z Prisojnika na południe jest łatwiejsze, za to trzeba przebrnąć przez olbrzymie pole piargów, zalegające jego podstawy.
Gdy koledzy odpoczywali w namiotach mnie skusiło wejście na przełęcz Vrsive i zejście na stronę włoską w piękną, rozległą dolinę T-renty, co odbyło się bez przykrych następstw, mimo, że zapomniałam wziąć ze sobą paszport.
Po aklimatyzacji i zapoznaniu się z możliwościami wspinaczkowymi, podzieliliśmy się na małe zespoły: ja z Staszkiem W. i Jankiem K., oraz Äopiekunem" grupy Cirilem wspięliśmy się na północną ścianę na pobliską Małą Mojstrovkę (2332 m). Wspinaczka na nią Äzapieraczką", w paru miejscach bardzo trudna w mokrych kominkach, sprawiła mi przyjemność, gdyż chodząc wiele po jaskiniach przyzwyczajona byłam do takiej techniki.
Dwa następne dni zajęły nam wycieczki krajoznawcze na: Kotove Sedlo (2134 m) i na Kotovą opicę (2176 m), doliny Tomar oraz przejazd do doliny V-rata pod słynny Triglav (2853 m), którego północna ściana o rozpiętości do 3 kilometrów jest jedną z najpiękniejszych ścian alpejskich. Na tym ogromnym, wapiennym uskoku, wznoszącym się po bokach od 800 m do 1500 m w partii środkowej, Polacy poprowadzili do dnia dzisiejszego szereg dróg o zróżnicowanej skali trudności od II do VI, a nawet VI+, ale my stanowiliśmy pierwszą grupę z Zakopanego. Namiot rozbiliśmy w skąpym lasku w pobliżu schroniska Aljaev Dom (1015 m). Koledzy w kolejnych wspinaczkach pokonali ÄDrogę Bawarską", ÄDługą Niemiecką" oraz ÄNiemiecką przez Okno" (Staszek W., Marian K., Jurek W., Staszek O., wraz z Drago Z. i Crilem P.), natomiast ja i Janek K. oraz Vid M. poszliśmy na ÄDrogę Sloveńską". Droga ta, wprawdzie miejscami tylko trudna (III), ale długa - około 30 wyciągów liny - utkwiła mi w pamięci z różnych powodów: miałam wtedy 39 gorączki i wielki ropień na ramieniu (szczepienie dało znać o sobie), który zdarłam wspinając się w którymś z kolei kominku. Mijaliśmy przy tym tablice z nazwiskami osób, które na tej drodze zginęły - zwyczaj u nas nie praktykowany, wreszcie po paru godzinach wkroczyliśmy na wielkie pole firnowe z Äpenitentami", po których szłam po raz pierwszy. Nad polem tym wznosi się łatwa już grań szczytowa. Powrotna droga prowadziła przez ÄPrag" (ÄPróg"), z którego zejście ubezpieczone jest żelaznymi hakami.
Później przenieśliśmy się w Alpy Sawińskie (Kamniskie), przypominające nieco Dolomity Włoskie, gdzie dokonaliśmy dwóch ciekawych wejść: na Ojstricę (2349 m) północną ścianą i na Planjawę (2339 m) zachodnią ścianą Jurgova Drogą i Brinrkov Kominem.
Tak więc sporym sukcesem zakończył się pierwszy powojenny wyjazd Zakopiańczyków w góry inne niż Tatry.

Zofia Stecka

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Kronika TOPR

Bardzo złe warunki atmosferyczne, opady deszczu, a wyżej śniegu, wiatr i mgła do minimum ograniczyły górskie wędrowanie. Ratownicy mieli więc stosunkowo niewiele pracy.
10 września zdarzyły się dwa na szczęście niegroźne wypadki. W Wąwozie Kraków kontuzji nogi doznała turystka ze Świdnika, a na Skupniowym Upłazie kontuzji stawu skokowego doznała 75-letnia turystka z Warszawy. Obie poszkodowane przewieziono do zakopiańskiego szpitala.
14 i 15 września trwał kurs ratownictwa z powietrza. Kilkunastu młodych ratowników pod okiem instruktorów: Mieczysława Kołodziejczyka, Andrzeja Blachy i Arka Józkowego doskonaliła swe umiejętności. Szkolenie obejmowało desanty ze śmigłowca, zjazdy na linie, wciąganie poszkodowanego na pokład śmigłowca z pomocą windy oraz naprowadzane śmigłowca na miejsce lądowania. W trakcie szkolenia ÄSokoła" pilotował kpt. Andrzej Brzeziński.

Adam Marasek

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Nożem po kole

W minioną niedzielę, 15 września Sławomir Ż., Amerykanin polskiego pochodzenia, postanowił wraz z kolegą odwiedzić dyskotekę ÄPassport" przy ul. Nowotarskiej. Przyjechał terenowym nissanem terrano, a że to dość drogi samochód, postawił go na płatnym parkingu obok dyskoteki. Około godziny 20.00 Sławomir Ż. wyszedł z lokalu. Pomiędzy nim i parkingowym doszło do awantury dotyczącej uiszczenia opłaty za postój. Ponieważ Amerykanin nie miał drobnych, poprosił swojego kolegę, który przyjechał innym autem, aby za niego zapłacił. Ten podobno to uczynił, jednak suma nie zadowoliła osoby obsługującej parking. Gdy pan Sławomir uruchomił silnik w nissanie chcąc odjechać, parkingowy wyciągnął nóż i... dźgnął koło zapasowe umocowane z tyłu pojazdu.
Właściciel auta wycenił wyczyn nożownika z parkingu na 800 zł.
Opisany powyżej przypadek, to najciekawszy sposób pobierania opłaty parkingowej, o jakim do tej pory słyszeliśmy. A tak na przyszłość, aby klienci nie byli zaskoczeni tymi Äeuropejskimi" metodami, dobrze by było na bloczku parkingowym wydrukować napis: Uwaga, opornych straszymy nożem!

(gram)

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Cywilizacja na Gubałówce

Walne Zgromadzenie SEWIK-u podjęło decyzję o włączeniu Gubałówki do planów inwestycyjnych spółki. Budowę sieci wodociągowej i kanalizacyjnej dla znajdujących się tam budynków przewiduje się na lata 1999- 2000. Wcześniej jednak decyzja ta uzyskać musi akceptację Rady Miasta.
Woda pitna doprowadzona ma być na Gubałówkę z istniejącego ujęcia na Gładkiem. Wodociąg o długości ok. 2 tys. metrów kosztować będzie 550.000 zł (5,5 mld starych zł). Koszty będą niższe jeżeli uda się wykorzystać do tego celu stary rurociąg i zbiornik.
Sieć kanalizacyjną podobnej długości wyceniono orientacyjnie na 700.000 zł (7 mld starych zł). Ścieki z Gubałówki odprowadzane będą do miejskiej oczyszczalni na Spyrkówce. Nie określono jeszcze którędy przebiegać będzie główny kolektor. Wstępnie bierze się pod uwagę Gładkie albo Kotelnicę.

mag

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Kto zapłaci 8 mld zł.

"Kolorowa" na sprzedaż

Klamka zapadła, Rada Miasta Zakopanego postanowiła sprzedać 1/3 część nieruchomości przy Krupówkach, dawną własność Janiny Krzysiakowej. Od 1990 roku nieruchomość znana pod nazwą "Kolorowa" należy w 2/3 do Andrzeja Stocha, w 1/3 do Miasta. Marek Kozioł, ówczesny naczelnik miasta kupił ją za niespełna 260 mln zł. Transakcja ta była później przedmiotem sądowych badań. Prokuratura zarzuciła naczelnikowi i kilku innym urzędnikom niegospodarność. Ostatecznie transakcja się odbyła i 1/3 część nieruchomości Kolorowej zapisano po stronie dóbr urzędu miasta.
Do załatwienia pozostawała jeszcze sprawa współużytkowania gruntem i budynkami pomiędzy dwoma nowymi właścicielami. Ostatecznie podpisano umowę, na podstawie której do dzisiaj Urząd użytkuje część obiektów położonych od strony ul. gen. Galicy. Pozostałą, stosownie większą częścią dysponuje Andrzej Stoch.
Przetarg na 1/3 część "Kolorowej", własność miasta, odbędzie się 26 września. Mimo, że wadium, które ustalono na 400 mln starych zł jeszcze nikt nie wpłacił, wśród zainteresowanych kupnem wymienia się kilka osób. Prawdopodobnie do przetargu stanie Andrzej Stoch. Nieoficjalnie mówi się także o Rafale Soniku, właścicielu budynku i nieruchomości, w której mieści się restauracja Mc Donald, sąsiadująca z restauracją Kolorowa. Ostatnio pojawiło się także nazwisko Adama Fedyka, współwłaściciela kamienicy na rogu Krupówek i gen. Galicy. Nie wiadomo jednak, kto ostatecznie zdecyduje się przystąpić do przetargu. Wśród zainteresowanych panuje przekonanie, że cena wywoławcza jest zbyt wysoka i nie łatwo będzie sprzedać miastu tę nieruchomość. Zdaniem osób zajmujących się obrotem nieruchomościami, na Podhalu tego typu tereny lub obiekty dotychczas sprzedawało się zbyt tanio i cena przetargowa na Kolorową jest ich zdaniem właściwa.

JJ

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Trwa ostatnia faza śledztwa.

Mistrz stanie przed sądem

Stefan Piotr K., mistrz świata w wyciskaniu w leżeniu, zamieszany w aferę słynnego już wyjazdu grupy osób do USA z fałszywymi wizami, w najbliższym czasie stanie przed sądem. Jak już informowaliśmy, mistrz po złożeniu stosownej kaucji, jest na wolności. Od kilku dni w zakopiańskiej prokuraturze zapoznaje się z aktami, które zajmują łącznie kilkadziesiąt tomów. - Jest to ostatnia faza śledztwa - mówi prokurator Artur Schmyd z prokuratury wojewódzkiej w Nowym Sączu - W praktyce, zapoznanie z aktami odbywa się tuż przed rozprawą sadową. Pan K. jednak często choruje i przedstawia zaświadczenia o złym stanie zdrowia, co znacznie opóźnia całą sprawę. A zatem, trudno powiedzieć, kiedy rozpocznie się proces - Nieoficjalnie dowiedzieliśmy się, że akt oskarżenia zawiera 11 zarzutów przeciwko Stefanowi Piotrowi K. Są to czyny, które obejmują kodeks karny, ustawę karno-skarbową oraz ustawę o rachunkowości. Które zarzuty postawione przez prokuratora zostaną udowodnione - rozstrzygnie sąd.
Nie wiadomo, czy kilkadziesiąt poszkodowanych osób, uczestników niefortunnej wycieczki do USA odzyska utracone pieniądze. Niektórzy zapłacili po 6-7 tys. dolarów. Inni, np. ci którzy zabrali dzieci, wpłacili prezesowi Polskiego Związku Sportów Siłowych po kilkanaście a nawet kilkadziesiąt tysięcy dolarów. Prawdopodobnie równolegle ze sprawą karną odbywać się będzie proces z powództwa cywilnego. Zwrotu pieniędzy oczekuje ponad 40 osób.
TD

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Lejburzysta w Zakopanem

Tom Pendry, minister sportu w brytyjskim gabinecie cieni, tworzonym przez Labor Party odwiedził ostatnio Zakopane. Podejmowany był przez burmistrza Adama Bachledę Curusia. Oglądał skocznie pod Krokwią oraz urządzenia narciarskie na Nosalu. Odbył też wycieczkę na Kasprowy Wierch. Interesował się procesem szkolenia polskich sportowców oraz kandydaturą Zakopanego do organizacji Zimowych Igrzysk Olimpijskich w 2006 r.

mag

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Którędy do Chochołowa?

Dzięki Ädrogowcom" remontującym ponownie most u wylotu Doliny Chochołowskiej, na drodze Zakopane - Czarny Dunajec, w najbliższych dniach do Witowa i Chochołowa będziemy zmuszeni jeździć przez Nowy Targ.
Rzeczony most, w ubiegłym roku, był remontowany przez cały letni sezon. Każdy, kto posiada swoje własne Äcztery kółka" i do niedawna jeździł dalej niż wylot Doliny Chochołowskiej, doskonale się orientuje, że remontowane Äcudo" przypomina tarkę. Taka sytuacja trwała jeszcze do minionego tygodnia, ale nie łudźmy się, że jest lepiej. Od paru dni, na długości około pięćdziesięciu metrów przed i za mostem, powierzchnia drogi przypomina z kolei pojemnik na jajka wypełniony wodą. W tym miejscu można jedynie ostrzec kierowców i skierować ich na Nowy Targ, Czarny Dunajec i dopiero do Chochołowa ponieważ droga w zasadzie jest nieprzejezdna.
Dyrekcja Okręgowa Dróg Publicznych w Nowym Targu i przedsiębiorstwo wykonujące prace zlecone beztrosko poinformowała, że zrywana jest nawierzchnia drogi. Można zadać pytanie - co dalej?

jof

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Gimnastyka z wuefem

Od 1 września, zgodnie z obowiązującą od 18 stycznia br. ustawą o kulturze fizycznej, przedszkola, szkoły, placówki oświatowo-wychowawcze, a także szkoły wyższe zobowiązane zostały do zwiększenia ilości godzin wychowania fizycznego do co najmniej 3 tygodniowo. W niemal połowie zakopiańskich szkół podstawowych skomplikowało to i tak trudną sytuację z zajęciami WF. Na dodatek do tej pory nie wiadomo, ile wyniesie korekta tegorocznej subwencji MEN, która ma zostać podana Äw odrębnym trybie".
Najgorzej jest, gdy pada deszcz. Wtedy w szkołach, które nie mają sali gimnastycznej - a na dziewięć jest ich cztery - zajęcia muszą odbywać się na korytarzu. Zresztą korytarz wykorzystywany jest także w pozostałych szkołach, gdyż dostęp do sali możliwy jest tylko dla jednej grupy ćwiczących. Co jednak zrobić, gdy tak jak w Äpiątce", czy Äszóstce" korytarze są wąskie, a przez drzwi do klas wszystko słychać. W miarę dobra sytuacja panuje jedynie w szkole nr 2, 3 i 9. Wybawieniem jest dobra pogoda lub pomysłowość nauczycieli. Przy wszystkich szkołach są w miarę dobre boiska sportowe. Łącząc godziny, organizowane są także zajęcia zastępcze - wycieczki, jazdy na nartach, nauka tańca, czy zasad ruchu drogowego. Wszystkie szkoły zaplanowały także w tym roku w ramach zajęć WF naukę pływania. Czy jednak rozwiąże to sytuację na dłuższą metę? Budowa nowych sal gimnastycznych wydaje się nierealna, gdy nie starcza pieniędzy na remont istniejących. A co będzie, gdy - jak przewiduje ustawa - od września 1998 roku w programie znajdą się obowiązkowo cztery godziny WF tygodniowo, a od roku 2000 pięć?

(aza)

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Od ponad trzech lat prowadzone są bezowocne poszukiwania dwóch warszawianek, Ernestyny Wieruszewskiej i Anny Semczuk, które w styczniu 1993 r. nie wróciły z ferii spędzanych w Zakopanem.

Czy warszawianki zostały sprzedane?

Rodzice zaginionych nie ustają w poszukiwaniach, które prowadzone były nie tylko na Podhalu, ale objęły także obszar całego kraju. Sprawdzano każdy szczegół, nie lekceważono nawet najdrobniejszego sygnału. Za pomocą kamery termowizyjnej spenetrowano całe Tatry. Oprócz policji w sprawę rozwikłania tajemniczego zaginięcia rodzina zaangażowała jasnowidzów, którzy twierdzili, że dziewczyny żyją, ale są gdzieś siłą przetrzymywane. Ta sugestia skłoniła rodziców do odwiedzenia różnych ośrodków religijnych i sekt podejrzewając, że tam mogą być więzione wbrew swojej woli. W prasie pojawiały się artykuły o zaginionych i ich zdjęcia, w telewizyjnym programie 997 wystąpili rodzice poszukiwanych, z apelem o pomoc w odnalezieniu ich córek. Wszystko bezskutecznie. Prokuratura chciała już umorzyć śledztwo, gdy nieoczekiwanie pojawił się nowy ślad.
Jak poinformował nas prokurator Artur Szmyt z Prokuratury Wojewódzkiej w Nowym Sączu, ostatnio zgłosili się świadkowie, którzy twierdzą, że widzieli dziewczynę podobną do jednej z poszukiwanych, w towarzystwie mieszkańca Szczecina, Piotra R., oskarżonego o handel kobietami! Oprócz niego w sprawę wywozu kobiet do zachodnich domów publicznych zamieszany jest także 32-letni Włodzimierz R. W lipcu br. szczecińska prokuratura skierowała do sądu akt oskarżenia, zarzucając im sprzedanie za granicę ponad pięćdziesięciu kobiet. Czy wśród nich rzeczywiście są poszukiwane warszawianki, Ernestyna i Anna, dowiemy się niebawem.

(gram)

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

50 lat Szkoły Podstawowej na Cyrhli

1 września 1946 r. rozpoczęła działalność Szkoła Podstawowa na Cyrhli. Stało się to możliwe dzięki inicjatywie Izydora Majerczyka, który własny dom przeznaczył na klasy lekcyjne. Później siedzibą szkoły był budynek Domu Wczasowego ÄBaśka". W grudniu 1968 r., dzięki staraniom dyrektora Jana Pyzowskiego, oddano do użytku nowy budynek szkolny.
Do 1946 r. dzieci z Cyrhli uczyły się w Szkole Podstawowej na Olczy lub w Szkole Podstawowej nr 3 w Zakopanem.
Aktualnie w Szkole Podstawowej nr 7 jest osiem oddziałów szkolnych oraz jeden oddział przedszkolny dla dzieci sześcioletnich, łącznie 132 uczniów. Dyrektorem szkoły jest pani mgr Dorota Drewniacka. Oprócz podstawowej działalności dydaktycznej prowadzone są różne zajęcia pozalekcyjne. Przy szkole funkcjonuje, utworzony z inicjatywy Rady Rodziców, zespół regionalny ÄMałe Janosiki". Działa także teatrzyk szkolny ÄKor-Mak" i ognisko sportowe narciarstwa biegowego. Wyposażenie w sprzęt sportowy oraz trenera zapewnia AZS, który sprawuje patronat nad ogniskiem. W najbliższym czasie młodzi sportowcy wyjeżdżają na wycieczkę do Włoch.
Szkoła posiada pracownię wyposażoną w osiem komputerów. W ramach zajęć z techniki dzieci uczą się obsługi sprzętu komputerowego. Od kilku lat obowiązkowym językiem obcym jest niemiecki.
Szkoła Podstawowa na Cyrhli jest najwyżej położoną i najbardziej oddaloną od centrum placówką oświatową w Zakopanem.
Uroczystość 50-lecia szkoły, zaplanowana na 27 września br. rozpocznie się o godz. 9.00 mszą świętą w kościele Miłosierdzia Bożego na Cyrhli.

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Przekwaterowania legalne i konieczne

W poprzednim numerze ÄTP" ukazał się protest mieszkańców budynku przy ul. Cichej Wody 4a, dotyczący przekwaterowania ich do lokali zastępczych. Sprawa ta wymaga następujących wyjaśnień.
Budynek przy ul. Cichej Wody 4a kupiony został przez miasto z przeznaczeniem na mieszkania komunalne. W celu jednak wygospodarowania maksymalnej ilości mieszkań o odpowiednim standardzie trzeba ten budynek poddać gruntownej przebudowie. Przebudowa zaś niemożliwa jest bez wcześniejszego przekwaterowania lokatorów.
Zakopiański samorząd nie posiada niemal żadnych rezerw mieszkaniowych. Wyszukano więc Äz odzysku" 4 lokale i przekazano je po kolejnych rozmowach z lokatorami do użytkowania. Lokale te zostały na koszt miasta przystosowane do potrzeb mieszkańców i spełniają określone prawem warunki mieszkań zastępczych.
Poruszone w liście problemy zostały przejaskrawione w celu uzyskania lepszych lokali. Temu celowi służyło również nadanie sprawie rozgłosu i włączenie do niej szeregu instytucji oraz osób. Dodać trzeba na koniec, że niektórzy mieszkańcy budynku przy ul. Cichej Wody 4a byli szczególnie uciążliwymi lokatorami.

Zygmunt Zakrzewski

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Zakopiańskie szkoły

Oprócz samorządowych szkół podstawowych w naszym mieście funkcjonują od 2 września br. także inne tego typu placówki oświatowe, w których naukę pobiera łącznie około stu dzieci. Są to:
- Państwowa Podstawowa Szkoła Artystyczna prowadzona przez Ministerstwo Kultury i Sztuki,
- Katolicka Szkoła Podstawowa prowadzona przez lokalne koło Stowarzyszenia Rodzin Katolickich przy Parafii Świętej Rodziny w Zakopanem,
- Społeczna Szkoła Podstawowa prowadzona przez Społeczne Towarzystwo Oświatowe w Zakopanem.
Uczniom uczęszczającym do tych szkół, a także nauczycielom życzymy w nowym roku szkolnym samych sukcesów.

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Klub sportowy ÄGorce"

Bez barier

Klub Sportowy ÄGorce" to jedno z niewielu miejsc dostępnych dla osób niepełnosprawnych, w Nowym Targu. Stało się to możliwe dzięki remontowi obiektu zakończonemu w lipcu tego roku.
Do ośrodka prowadzi teraz szeroki, betonowy podjazd, który bez większego problemu mogą pokonać także osoby na wózkach. Drzwi wejściowe wymieniono na nowe - posuwne i szersze od poprzednich. Z myślą o niepełnosprawnych wymieniono także siedem innych drzwi znajdujących się wewnątrz budynku. Przerobiono też WC.
Niepełnosprawni będą teraz mogli korzystać także z pobliskich domków turystycznych. Do dwóch z nich zamiast schodów prowadzi specjalny podjazd, drzwi zostały wymienione na szersze. Przerobiono też łazienkę z WC i wyposażono ją w sygnalizację alarmową. Dzięki specjalnym poręczom i podciągom osoby na wózku mogą korzystać tu z natrysku, czy bez problemu podjechać pod umywalkę.
Inwestycja kosztowała 70 tys. zł. Finansował ją klub, część kosztów pokrył nowotarski magistrat, dołożył też Wojewódzki Fundusz Osób Niepełnosprawnych w Nowym Sączu.
Nowotarski klub odwiedzany był już wcześniej przez sportowców inwalidów. Do tej pory trenowali w ÄGorcach" koszykarze, do mistrzostw Polski przygotowywała się także nowosądecka grupa lekkoatletów. Władze klubu liczą, że ośrodek przy Alejach 1000-lecia upodobają sobie także osoby niepełnosprawne z Podhala.

BZ

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Przeprowadzka z lazaretu

Od 9 września w Nowym Targu rozpoczęła się przeprowadzka oddziału chirurgii ze starego budynku do pawilonu D w nowym szpitalu. W nowym miejscu pacjenci i personel zyskali nieporównywalny komfort, chirurgiczną czystość niemożliwą do utrzymania w starym budynku, a także nowy sprzęt.
Na oddziale chirurgii panowały dotąd warunki przypominające bardziej lazaret niż szpital. Pacjenci tłoczyli się nawet w 16-osobowych salach. Bywało, że musieli leżeć na korytarzu. Sala operacyjna była dzielona z pacjentkami oddziału ginekologicznego. Brak było podstawowego sprzętu. Aparatura rentgenowska była bardzo stara i wykonywała niedokładne zdjęcia.
Nowy 58-łóżkowy oddział złożony jest wyłącznie z 2-,3- i 4-osobowych pokoi. Został wyposażony w nowe meble, wygodniejsze łóżka, nowoczesne stoły operacyjne, stoły opatrunkowe i wózki. Do dyspozycji chorych oddano też salę dziennego pobytu, w której znajduje się telewizor i magnetowid.
Na oddziale jest też nowy aparat rentgenowski - zdalnie sterowany, skomputeryzowany, który wykonuje zdjęcia bardzo dobrej jakości.
Nowotarski oddział chirurgii jest jednym z nielicznych w Polsce, w którym wprowadzono dokumentację lekarską typu HINZ zastępującą prowadzone dotychczas zeszyty i raporty.
- Teraz jesteśmy w stanie skrócić okres pobytu pacjenta w szpitalu - zapewnia ordynator oddziału chirurgicznego Wit Radwański. Jest to możliwe dzięki dwóm salom operacyjnym, które pozwolą na skrócenie okresu oczekiwania na zabieg. - Do naszej dyspozycji jest też wspaniałe laboratorium analityczne wyposażone w najnowocześniejszy sprzęt, które pozwala na wykonanie w krótkim czasie całej serii badań z jednej próbki krwi - dodaje ordynator.
Mimo że oddział wymaga jeszcze doposażenia, warunki w nowym budynku są nieporównywalnie lepsze.
W pawilonie D znajduje się także oddział psychiatryczny, stacja dializ, poradnia kardiologiczna, cukrzycowa i chirurgii szczękowej, laboratorium oraz ambulatorium chirurgiczne.
Dla oddziału chirurgicznego znajdującego się na pierwszym piętrze jest to siedziba tymczasowa. W przyszłości zostanie przeniesiony do sąsiedniego pawilonu, którego budowa jeszcze trwa.
Znajdą się tam także pomieszczenia rehabilitacyjne z basenem, salami gimnastycznymi i salami masażu.
Natomiast pierwsze piętro pawilonu D, skąd wyprowadzi się oddział chirurgiczny, najprawdopodobniej zasiedli Ächirurgia jednego dnia" - miejsce, gdzie wykonywane będą zabiegi, które nie wymagają dłuższego pobytu w szpitalu. Według innej koncepcji może tam znaleźć miejsce przeniesiony z Zakopanego oddział torakochirurgii (chirurgia klatki piersiowej) lub wydzielony oddział urologiczny.

BZ

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Podpalacz przed sądem

17 września wpłynął do Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu akt oskarżenia przeciwko Józefowi G., któremu nowotarska prokuratura zarzuciła próbę podpalenia zabudowań należących do matki. Zdarzenie miało miejsce 20 kwietnia tego roku.
52-letni mieszkaniec Nowego Targu, Józef G. kłócił się ze swoim bratem Andrzejem i matką od wielu lat. Powodem były nieporozumienia majątkowe. Spór zawsze zaogniał się, po wypiciu alkoholu przez Józefa G.
20 kwietnia awantury pomiędzy braćmi rozpoczęły się już rano. Gdy Andrzej G. wybrał się matki mieszkającej w pobliżu, by nakarmić bydło w jej oborze, zastał zabite gwoździami drzwi. Powiadomił o zdarzeniu policję. W między czasie Józef G. zaczął rąbać siekierą sporny płot. Bratowa, która próbowała mu w tym przeszkodzić została obrzucona wyzwiskami. Józef G. groził jej też pobiciem i podpaleniem.
Potem agresywny mężczyzna wybrał się na miasto, gdzie wraz ze swoimi kompanami wypił kilka butelek alkoholu. Picie wódki kontynuował także po powrocie do domu. Około godz. 18 wszedł do stodoły swojej matki, podpalił siano, od którego wybuchł pożar. Na szczęście skończyło się tylko na spaleniu stodoły i stajni. Część mieszkalna została uratowana tylko dlatego, że ogień został natychmiast zauważony, a w cztery minuty od zgłoszenia strażacy byli już na miejscu.
Podejrzany o podpalenie Józef G. miał w chwili zatrzymania 1,29 promila alkoholu we krwi. Został aresztowany i do tej pory przebywa w zakładzie karnym w Nowym Sączu. Nie przyznaje się do winy. Przed sądem odpowie za umyślne wzniecenie ognia, a także groźby spalenia i pobicia, które skierował do swojej bratowej tego samego dnia. Grozi mu kara od 3 do 15 lat.

Beata Zalot

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Wojsławski odwołany

16 sierpnia Cezary Wojsławski został odwołany ze stanowiska dyrektora ZOZ-u w Nowym Targu. Decyzję taką podjął wojewoda Marek Oleksiński, mimo, że była temu przeciwna większość związków zawodowych na terenie szpitala, a także Rada Nadzorcza ZOZ-u w Nowym Targu. Do końca tego roku dyrektorski stołek będzie piastował dr Jerzy Mroczka.

Skarga na dyrektora

Trzy tygodnie temu (TP nr 35) pisaliśmy o niespodziewanej wizycie w Nowym Targu wojewody nowosądeckiego - Marka Oleksińskiego. Tematem spotkania w magistracie była skarga na dyrekcję nowotarskiego szpitala, złożona przez Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Pracowników ZOZ-u w Nowym Targu, któremu przewodniczy Stanisław Jarmoliński. Odczytano też wyniki kontroli, dokonanej przez specjalną komisję powołaną przez wojewodę. Jak się okazało większość z tych zarzutów sądecka komisja uznała za bezpodstawne. Uczestników spotkania zaniepokoił natomiast fakt dużego zainteresowania władz wojewódzkich finansami związanymi z budowanym w stolicy Podhala szpitalem.

Domysły i obawy

W mieście pojawiły się głosy, że rozgrywki personalne mają ułatwić władzom nowosądeckim przejęcie pieniędzy, które dzięki staraniom poprzedniego wojewody Wiktora Sowy, płyną na Podhale bezpośrednio z Warszawy, z ominięciem budżetu wojewódzkiego.
Mówiono też, że SLD-owski wojewoda zamierza obsadzić stanowisko partyjnym kolegą, by otwarcie nowego szpitala było kojarzone z sukcesem rządzącej koalicji. Stąd domysły, że dyrektorski stołek szykowany jest dla Stanisława Jarmolińskiego.

Nie odwoływać

O opinię w sprawie sytuacji w szpitalu wojewoda poprosił wszystkie związki zawodowe działające na terenie ZOZ-u. Komisja Zakładowa NSZZ ÄSolidarność" stwierdziła w nadesłanym do wojewody piśmie, że brak uzasadnienia dla wniosku o odwołanie dyrektorów ZOZ-u z pełnionych stanowisk, a także, że posunięcie takie byłoby niekorzystne dla zakładu. ÄRodzaj i charakter uchybień nie uzasadnia stawiania wniosku o odwołanie dyrektorów ZOZ-u ze swoich stanowisk. Do Komisji Zakładowej NSZZ ÄSolidarność" nie napłynęły żadne skargi na dyrekcję ZOZ-u. Dostrzegamy znaczący wkład dyrekcji ZOZ-u w sukces, jakim jest szybki postęp prac w budującym się nowym szpitalu" - napisali związkowcy z ÄSolidarności". Podobny był wydźwięk większości pism, które nadeszły do urzędu wojewódzkiego w tej sprawie. Przeciwna odwołaniu dyrekcji szpitala była także Rada Nadzorcza ZOZ-u.

Decyzja w teczce

Nie licząc się jednak z opinią związków zawodowych ani Radą Nadzorczą ZOZ-u, wojewoda podjął decyzję w sprawie odwołania Cezarego Wojsławskiego ze stanowiska dyrektora ZOZ-u w Nowym Targu. Decyzję taką przywiózł w teczce do stolicy Podhala 13 września wicewojewoda nowosądecki Mieczysław Kiełbasa, któremu towarzyszył zastępca dyrektora Wydziału Zdrowia Urzędu Wojewódzkiego w Nowym Sączu, Marian Kulig. Odwołanie nie było w żaden sposób umotywowane. Jednocześnie pełnienie obowiązków dyrektora od 17 września do końca tego roku, powierzono Jerzemu Mroczce. Od stycznia 1997 r. dyrektorski stołek zajmie najprawdopodobniej osoba wyłoniona w konkursie.

Spełnione przewidywania

- Już po spotkaniu w sierpniu spodziewałem się takiej decyzji ze strony wojewody. Dobrze, że już zapadła. Ostatnie tygodnie nie sprzyjały normalnej pracy. Kontrole, wyjaśnienia zabierały dużo czasu - stwierdził Cezary Wojsławski.
- Wojewoda podjął decyzję w sposób arbitralny, nie licząc się z naszą opinią, ale ma takie prawo - powiedział Mieczysław Olcoń, przewodniczący Rady Nadzorczej nowotarskiego ZOZ-u. - Otrzymaliśmy jednocześnie zapewnienia wojewody, że inwestycja, jaką jest budowa szpitala, pozostanie w Nowym Targu i że Wojewódzka Dyrekcja Inwestycji na pewno jej nie przejmie - dodał.
Cezary Wojsławski pozostanie na etacie w nowotarskim szpitalu. Będzie pracował na oddziale chirurgii.

Beata Zalot

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Krajobraz Górski - otwarcie

Fotografowanie staje się coraz łatwiejsze, ale zrobienie dobrego zdjęcia jest bardzo trudne - taką opinię wyraził jeden z jurorów po obejrzeniu wszystkich 390 prac nadesłanych przez 59 uczestników XVI Ogólnopolskiego Konkursu Fotograficznego ÄKrajobraz Górski" 1996.
Tegoroczne jury konkursu poddało zdjęcia bardzo surowej ocenie i na wystawę zakwalifikowało tylko 73 fotografie 28 autorów. Najczęstsze przyczyny dyskwalifikacji zdjęć, to pospolite błędy techniczne oraz bezrefleksyjne podjęcie tematu. Wśród amatorów można to złożyć na karb braku doświadczenia oraz niedostatecznego rozeznania w najnowszych osiągnięciach fotografii krajobrazowej, wśród profesjonalistów - zawiniła być może rutyna.
Ogromna większość fotografii kolorowych niebezpiecznie zbliża się do pocztówkowego banału i tylko nieliczne bronią się rzetelnością dokumentu, ale nie były to prace zdobywające najwyższe uznanie komisji konkursowej. Niezmienną pozostaje idea konkursu, którą przed laty sformułował jego partron Jan Suderland - fotografia uczy odkrywać w naturze te wartości, których bez pomocy dzieł sztuki byśmy nie dostrzegli.
Na konkurs nadesłano zdjęcia kolorowe i monochromatyczne. Wśród tych pierwszych pojawia się nurt, który można by nazwać fotomalarstwem. Jest on na tyle nowy, że jeszcze niezdefiniowany i stąd niezbyt wyraźnie zaznaczony, ale jego przykład można wśród wystawionych prac zauważyć. Odnosi się wrażenie, że fotografia zbliża się ku malarstwu i to zacieranie się granic jest frapujące zarówno dla twórców jak i dla odbiorców sztuki fotograficznej.
W inną stronę podąża fotografia monochromatyczna, która ograniczając się do stopniowania jednej barwy stara się wysublimować z fotografowanej materii pewien znak, symbol graficzny, wybierając rytm, pogłębiając cień, wzmacniając światło. Ciekawe i piękne osiągnięcia w tym kierunku również można znaleźć na wystawie.
Konsekwencja, z jaką Miejski Ośrodek Kultury w Nowym Targu - przy merytorycznej współpracy ze Związkiem Polskich Artystów Fotografików - organizuje konkurs nieprzerwanie od szesnastu lat sprawia, że wpisał się on trwale w krajobraz polskiej fotografii, a poziom artystyczny wystawy jest satysfakcjonujący dla wszystkich interesujących się fotografiką krajobrazową.

mik

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Nowy Targ w Bratysławie

17 września z inicjatywy ambasady i Instytutu Polskiego w Bratysławie, a także Euroregionu ÄTatry" odbyła się promocja Nowego Targu. Ma ona uświetnić obchodzony w tym roku jubileusz 650-lecia miasta. Wydarzenie to zbiegło się z wizytą ministra spraw zagranicznych Dariusza Rosatiego na Słowacji.
Głównym akcentem promocji było otwarcie wystawy twórczości artystów nowotarskich XIX i XX wieku, którą przygotowała Galeria ÄJatki". Wystawiono prace Juliusza Bełtowskiego, Michała Rekuckiego, Anny Dobrzańskiej, Stanisława Marciniuka, Stanisława Kuskowskiego, Marianny Beleć-Kuskowskiej, Teresy Zydroń i Zofii Dudzińskiej. Znalazło się także miejsce na pokazanie plakatów Józefa Morszczuka. Wystawie towarzyszyły również występ zespołu ÄŚwarni" i prezentacja wydawnictw o Nowym Targu.

(aza)

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Orawskie dożynki

Jednymi z ważniejszych świąt dorocznych w obrzędowości ludowej są dożynki. Jest to uroczystość zakończenia żniw. W zależności od regionu dożynki przybierają różne nazwy: na Orawie - hołdomas, w okolicach Rabki i w Gorcach -ograbek, u Babiogórców - hołdonos.
Tradycja zwyczaju dożynkowego najprawdopodobniej sięga czasów przedchrześcijańskich i jest następstwem magicznych obrzędów, które były odprawiane dla zapewnienia urodzaju i dostatku. Wiele zabaw i pieśni dożynkowych związanych jest z okresem pańszczyźnianym. Na zakończenie żniw właściciel ziemski urządzał zabawę przy muzyce i poczęstunek dla żniwiarzy. Ze zboża, kwiatów, owoców i wstążek robiono wieńce dożynkowe i zanoszono dziedzicowi. Dzisiaj zanosi się je do kościoła i poświęcone tam się zostawia.
***
W minioną niedzielę, 15 września br. w Orawce odbyły się uroczystości dożynkowe Gminy Jabłonka.
Prawie ze wszystkich miejscowości do Jabłonki przyjechały przyozdobione furmanki. Mimo padającego deszczu korowód przejechał do Orawki, gdzie odbyła się uroczysta Msza święta z poświęceniem wieńców dożynkowych i płodów rolnych. Dopełnieniem uroczystości była inscenizacja przedstawiająca prace polowe od sadzenia ziemniaków, poprzez siew zboża aż do ich zbiorów i wypieku domowego chleba. Przedstawienie to przygotowała pani Emilia Joniak z dziećmi ze Szkoły Podstawowej w Orawce. Przy takiej okazji nie mogło zabraknąć również muzyki góralskiej. Tym razem gośćmi byli ÄSkalni", wśród których nie zabrakło Marcina Kowalczyka z Lipnicy Wielkiej i Joasi Żurek z Lipnicy Małej.
W godzinach popołudniowych w Jabłonce obchodzono jubileusz 30-lecia Parku Tysiąclecia. Podczas uroczystości, wójt Julian Stopka wręczył nagrody żyjącym twórcom Parku - Andrzejowi Madei, Andrzejowi Haniaczykowi, Zofii Madei, Helenie Komońskiej, Janowi Halaczowi, Adamowi Matyi, Feliksowi Witkowi i Annie Haniaczyk.
Szkoda, że niedzielne święto nie było radosne dla Orawiaków; ze względu na długotrwałe opady deszczu na polach pozostało siano i zboże. Na zagonach gniją ziemniaki. Czy to były prawdziwe dożynki?

Jolanta Flach

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Konsekracja kościoła w Kamesznicy

Kamesznica - miejscowość położona w Beskidzie Żywieckim pod Baranią Górą.
Proboszczem jest tutaj ksiądz Władysław Zązel - kapelan Związku Podhalan, a przed dwudziestu laty wikariusz w kościele p.w. Św. Rodziny w Zakopanem.
Starania o zezwolenie na budowę kościoła datują się od 1935 roku, a pierwsze wzmianki sięgają 1912 roku. I dopiero w 1985 roku 12 września, w święto Matki Boskiej dokonano wmurowania kamienia węgielnego poświęconego w Rzymie w 1980 roku przez papieża Jana Pawła II. W dokumencie wymienieni są wszyscy sprawujący w tym czasie godności kościelne, a więc papież Jan Paweł II, prymas kardynał Józef Glemp, kardynał Franciszek Macharski i biskupi: bp. Jan Pietraszko, bp. Julian Groblicki, bp. Albin Małysiak, bp. Kazimierz Górny, bp. Stanisław Smoleński i proboszcz w Kamesznicy ksiądz Władysław Zązel.
Uroczystego poświęcenia Kościoła Parafialnego p.w. imienia Najświętszej Marii Panny w Kamesznicy dokonał w dniu 14 września 1996 r. J. E. biskup Tadeusz Rakoczy - ordynariusz Diecezji Bielsko - Żywieckiej.
W czasie homilii biskup wypowiedział piękne słowa: ÄZa ofiary wygrzebane ze szklanej ziemi powstał ten Dom Boży". Bo przecież mieszkańcy Kamesznicy ofiarnie i bezinteresownie wybudowali ten przepiękny kościół, a ksiądz proboszcz Stanisław Zązel z oddaniem sprawował opiekę nad budową, pamiętając równocześnie o innych swoich powinnościach wynikających z funkcji Kapelana Związku Podhalan.
Docenili to wszyscy - i księża i władze państwowe i mieszkańcy Kamesznicy, którzy tłumnie zebrali się na uroczystości.
Docenili to też Podhalanie i na tę wzniosłą uroczystość poświęcenia kościoła parafialnego w Kamesznicy przyjechali wszyscy, którzy mogli: senator Franciszek Bachleda Księdzulorz, poseł Andrzej Gąsienica Makowski, który w swym wystąpieniu podziękował księdzu Władysławowi Zązlowi za jego posługi i oddanie dla Związku Podhalan i członkowie z Oddziałów Związku Podhalan ze swoimi sztandarami, między innymi z Zakopanego, Łopusznej, Nowego Targu, Bukowiny Tatrzańskiej, Wróblówki, Czarnego Dunajca, Murzasihla, Rabki i Szczawnicy, który to Oddział ofiarował dla kościoła piękny ornat.
Po Mszy świętej J. E. biskup Tadeusz Rakoczy dokonał poświęcenia nowego sztandaru Oddziału Górali Żywieckich Związku Podhalan.
Sztandar został wykonany przez panią Martę Gąsienicę Szostak z Zakopanego. Na jednej stronie sztandaru jest Matka Boska Zwycięska i napis: ÄPANI NA KAMESZNICY - ZWYCIĘŻYŁAŚ - ZWYCIĘŻAJ". Jest to kopia obrazu Matki Boskiej na Kahlenbergu. Na drugiej stronie jest spinka żywiecka i napis: 1926 - 1996 ZWIĄZEK PODHALAN ODDZIAŁ GÓRALI ŻYWICKICH - MILÓWKA. Tak więc już od 70 lat istniał na tych ziemiach Związek Podhalan Żywieckich. Łączy on kilka miejscowości między innymi Kamesznicę, Milówkę, Węgierską Górkę. Po przerwie w działalności został reaktywowany w 1994 r., a nowy sztandar tego oddziału jest zarejestrowany jako dwudziesty sztandar Związku Podhalan.

Helena Galicowa

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

W Jabłonce

Ośrodek Pomocy Społecznej w Jabłonce od 1990 roku podlega Urzędowi Gminy. Na około szesnastu tysięcy mieszkańców, posiada on cztery osoby pracujące w terenie.
Z zasiłków stałych korzysta na terenie gminy 87 osób, z czego najwięcej wypłaca się z tytułu inwalidztwa uzyskanego przed ukończeniem osiemnastego roku życia. Z zadań zleconych - realizujących program rządowy - osobom będącym przejściowo w trudnej sytuacji materialnej przysługuje zasiłek okresowy.
Prócz środków uzyskanych Äz zewnątrz", w budżecie gminnym rezerwuje się pewną pulę pieniędzy na tak zwane zasiłki celowe, przyznawane uznaniowo. Korzystają z niego między innymi pogorzelcy. Część tych środków przekazywana jest na dożywianie w szkole dzieci z rodzin niezamożnych. Do tej pory z tej formy pomocy korzystało 152 dzieci.
Z dniem 15 września br. weszła w życie nowa ustawa dotycząca opieki społecznej.

jof

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

Odcięci od świata

Ponieważ jestem współwłaścicielem budynku położonego u wylotu Doliny Białego przy Drodze pod Reglami w Zakopanem oraz zostałem upoważniony przez moją siostrę Marię Wielopolską i mojego syna Andrzeja Wielopolskiego, stałych mieszkańców w/w posesji, postanowiłem opisać naszą sytuację po zawaleniu się drewnianego mostu przed naszym domem w dniu 1 sierpnia 1996 r.
Pierwszy raz most załamał się w 1995 roku pod samochodem śmieciarką. Od tego momentu systematycznie pojawiały się dziury w zgniłych belkach, które systematycznie naprawiałem.
Jak mnie informował p. leśniczy z Doliny Strążyskiej, od dwóch lat dyrekcja TPN była powiadamiana o konieczności remontu mostu w Dolinie Białego lecz nikt tym się nie przejmował.
Ciągle obawiałem się, że może dojść do nieszczęścia. I wreszcie stało się. Most załamał się pod lekkim ÄMultikarem", wiozącym 1 tonę węgla. Most ten był jedyną możliwością dojazdu i dojścia do naszego domu oraz wejścia do Doliny Białego, przy której pobiera się opłaty za wstęp.
Po tym wypadku pojawili się pracownicy TPN, którzy założyli prowizoryczną kładkę, kierując ruch turystyczny przez nie ogrodzoną część naszej działki. Ponieważ po obfitych opadach deszczu przejście to staje się niemożliwe (śliskie, strome i błotniste) turyści znaleźli wygodniejsze przejście, także przez część naszej posesji.
Po ostatnich ulewach zostaliśmy pozbawieni jakiekolwiek dostępu do domu (prowizoryczna kładka znalazła się pod wodą). Zbliża się zima, do tej pory nie mamy węgla, ani jakichkolwiek innych zapasów zimowych. Nie ma dojazdu na wypadek pożaru domu lub lasu, na wypadek nagłej choroby kogokolwiek z nas.
Wnioskuję, że TPN czerpiąc znaczne dochody ze wstępów, w tym także do Doliny Białego, powinien w jak najszybszym czasie wyremontować most stosunkowo niewielkim kosztem, biorąc pod uwagę możliwość pozyskania drewna. Chodzi jedynie o podjęcie jak najszybszych decyzji, bo w zimie teren ten stanie się zupełnie niedostępny dla nikogo.

J. Zygmunt Wielopolski

FORUM CZYTELNIKÓW -Przeczytałeś? Napisz, co myślisz!

12. września otrzymaliśmy pismo w sprawie wyciągu na Galicowej Grapie, skierowane 27. czerwca br. do Urzędu Gminy w Poroninie. Treść pisma w całości publikujemy niżej.

Galicowa Grapa do rozbiórki

W styczniu 1996 roku przesłałem pismo do Urzędu Gminy w Poroninie w sprawie wyciągu orczykowego, będącego teraz własnością gminy, a utytułowanego na mojej działce, na stokach Galicowej Grapy.
Pomimo upływu 6 miesięcy nie doczekałem się odpowiedzi z Waszej strony. Przypominam, że Kodeks Postępowania Administracyjnego zobowiązuje do bezwarunkowej odpowiedzi w terminie miesiąca.
W razie nie spełnienia przez Urząd Gminy moich żądań w terminie dwóch miesięcy od wpłynięcia niniejszego pisma, wraz z ekipą budowlaną bezzwłocznie demontujemy część wyciągu, która biegnie przez moją działkę! Kosztami demontażu obciążę Konto Urzędu.
Dwadzieścia lat bezprawnego korzystania z lokalizacji wyciągu, który biegnie przez mą działkę, zmusza mnie do sięgnięcia po drastyczne środki (rozbiórka wyciągu). Przypominam, że przez te wszystkie lata z tytułu lokalizacji wyciągu nie dostałem ani złotówki!!!
Poprzednie lata właścicielem wyciągu był zakopiański COS. Po nim wyciąg przejął Urząd Gminy w Poroninie. Za użytkowania wyciągu przez COS, okres tzw. realnego so

Na pierwszej stronie

Publicystyka

Kultura

W górach

Zakopane

Zakopane - kolumna urzędowa

Nowy Targ

Podhale i okolice

Listy

Wydarzenia drobne

Nowotarżanka Klaudia Batkiewicz w maju br. zwyciężyła w konkursie na najpiękniejszą nowosądeczankę. Nagrodą była polisa ubezpieczeniowa w wysokości 50 mln starych złotych, którą miała ufundować firma Amplico. Od prawie pięciu miesięcy miss nowosądecczyzny oczekuje na nagrodę.

Miss na lodzie

Obiecanki - cacanki

Komu radość

Ja i tak wyjeżdżam

Ewa Zych

11 września Prokuratura Rejonowa w Nowym Targu skierowała do sądu wojewódzkiego akt oskarżenia przeciwko Halinie M. 37-letnia mieszkanka Szczawnicy, matka dwojga dzieci (dwu i dziewięcioletniego) została oskarżona o zamordowanie swego konkubina.

Nożem w serce

Znęcanie

Deską w twarz

Uprzywilejowane zabójstwo

Józef Figura

Zjazd Młodzieży Studiującej w Ludźmierzu

Nie przecinaj korzeni

Beata Zalot

"Te syćkie gorsety..."

Jaśmina Strzelecka

Ochotnicy

IV

V

VI

VII

VIII

Czesław Morawetz

Opisuję samo życie

Anna Zadziorko

Zapomniany malarz - Józef Hadowski

Zofia Fedorowicz

...gdzie schodzą się wszystkie ścieżki

Jolanta Flach

Katastrofa biurokratyczna

mag

Prezes TOPR rezygnuje.

Zaskakująca decyzja

JJ

Rekordowe opady

(ar)

Orły perciami nie chodzą...

Jolanta Flach

Z wizytą u Paryskich

(ar)

Polskie Stowarzyszenie Przewodników Wysokogórskich

Apoloniusz Rajwa

Śmieci w śniegu i błocie

mag

Julijskie wspomnienia prababci

Zofia Stecka

Kronika TOPR

Adam Marasek

Nożem po kole

(gram)

Cywilizacja na Gubałówce

mag

Kto zapłaci 8 mld zł.

"Kolorowa" na sprzedaż

JJ

Trwa ostatnia faza śledztwa.

Mistrz stanie przed sądem

Lejburzysta w Zakopanem

mag

Którędy do Chochołowa?

jof

Gimnastyka z wuefem

(aza)

Od ponad trzech lat prowadzone są bezowocne poszukiwania dwóch warszawianek, Ernestyny Wieruszewskiej i Anny Semczuk, które w styczniu 1993 r. nie wróciły z ferii spędzanych w Zakopanem.

Czy warszawianki zostały sprzedane?

(gram)

50 lat Szkoły Podstawowej na Cyrhli

Przekwaterowania legalne i konieczne

Zygmunt Zakrzewski